İnsan bədəni ölümündən sonra nə qədər müddət “işləməyə” davam edir?

Ölüm prosesində orqanizmdə baş verən mərhələlər

Faktum.az xəbər verir ki, tibb elmində ölüm adətən ürəyin və tənəffüsün dayanması, eləcə də beynin bioloji fəaliyyətinin bitməsi kimi təyin olunsa da, hüceyrə səviyyəsində bu proses bir anda baş vermir. İnsan bədənini təşkil edən müxtəlif toxuma və orqanlar oksigensizliyə müxtəlif dərəcədə dözümlülük göstərdiyi üçün bioloji ölüm əslində zaman daxilində mərhələli şəkildə həyata keçən zəncirvari reaksiya təsirinə malikdir.

Ürək döyüntüsü dayandıqdan dərhal sonra qan döranı kəsilir və bədən toxumaları oksigenlə təmin olunmur. Oksigensizliyə ən həssas organ beyindir; beyin hüceyrələri qan axını dayandıqdan 3–6 dəqiqə sonra geridönməz zədələnməyə məruz qalır və ölməyə başlayır. Lakin son illərdə aparılan neyrobioloji araşdırmalar göstərir ki, klinik ölümdən sonra belə beyində bəzi genlərin ifadəsi və elektrik siqnallarının aktivliyi qısa müddət ərzində davam edə bilər. Digər tərəfdən, ürək əzələsi hüceyrələri, böyrəklər və qaraciyər müəyyən saatlar ərzində canlılığını qoruyur ki, məhz bu xüsusiyyət müasir transplantasiya təbabətinin əsasını təşkil edir.

Ölümdən sonra bədəndə baş verən növbəti addım hüceyrə səviyyəsində enerjinin (ATP) tam tükanməsidir. Ölümün 2–6-cı saatları arasında hüceyrələrdə kalsiumun toplanması nəticəsində “Rigor Mortis” – əzələ sərtləşməsi prosesi başlayır və təxminən 12–24 saat ərzində pik həddə çatır. Eyni zamanda, immun sisteminin fəaliyyəti dayandığı üçün bədəndəki mikrobiom – xüsusilə həzm sistemindəki faydalı bakteriyalar toxumaları parçalamağa başlayır. Ən dözümlü hüceyrələr sayılan dəri və saç kökü hüceyrələri isə ölümdən sonra 24-48 saata qədər yaşama qabiliyyətini saxlayır. Beləliklə, bioloji baxımdan ölüm tək bir an deyil, orqanizmin mərhələli sönmə prosesidir.