Niyə gecə vaxtı qərarlar daha pis görünür? – Yorğun beynin gizli davranışları

Faktum.az xəbər verir ki, bir çox insan gecə saatlarında qəbul etdiyi qərarların, yazdığı mesajların və ya verdiyi planların səhər açıldıqda nə qədər yanlış, yanıldıcı və ya lazımsız olduğunu hiss edir. Neyroelm və psixologiya sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, gecə yarısı beynin işləmə mexanizmi gündüz saatlarından köklü şəkildə fərqlənir və bu vəziyyət sırf koqnitiv yorğunluqla izah olunur.

Günün sonuna doğru beynin impulslara nəzarət edən, mentallığı, analitik təhlili və mantığı idarə edən ön hissəsi — prefrontal qabıq (prefrontal cortex) öz enerjisini tükəndirir. “İradə yorğunluğu” kimi tanınan bu proses zamanı beyin mürəkkəb riskləri hesablamaq qabiliyyətini itirir. Eyni zamanda, emosiyaları, həyəcanı və qorxunu tənzimləyən amiqdala (amygdala) gecə saatlarında daha aktiv işləməyə başlayır. Məhz bu balanssızlıq ucbatından insan gecə vaxtı kiçik bir problemi böyük fəlakət kimi qavrayır, emosional reaksiyalar verir və riskli addımlar atmağa meylli olur.

Alimlərin “Gecə yarısı fərziyyəsi” (Mind After Midnight) adlandırdığı bu vəziyyət, sirkad ritmlərin (bioloji saatın) pozulması ilə daha da dərinləşir. Gecə saatlarında dopamin və serotonin hormonlarının səviyyəsində baş verən dalğalanmalar rasional düşüncəni zəiflədir və impulsiv hərəkətləri artırır. Məhz buna görə də mütəxəssislər vacib həyatı seçimləri, maliyyə qərarlarını və ya emosional danışıqları gecə saatlarına saxlamaq əvəzinə, beynin tam bərpa olunduğu səhər saatlarına keçirməyi tövsiyə edirlər.