Tarixin ən böyük sirri: Magiya həqiqətdir, yoxsa şüuraltı oyun?

Faktum.az xəbər verir ki, bəşəriyyət var olduğu ilk gündən etibarən gözlə görünməyən qüvvələrə, talismanlara, tilsimlərə və magiyaya inanıb. Qədim Misir kahinlərindən tutmuş Orta Əsrlər Avropasındakı simyagərlərə qədər magiya həmişə hakimiyyət, müalicə və ya qisas vasitəsi kimi istifadə olunub. Lakin XXI əsrdə — elmin və texnologiyanın zirvədə olduğu bir dövrdə magiya haqqında həqiqətlər nə dərəcədə əsaslıdır? Əsrlər boyu insanlığı həm qorxudan, həm də valeh edən bu sirli dünya həqiqi metafizik qüvvəyə söykənir, yoxsa sadəcə insan beyninin və psixologiyasının bir oyunudur?

Müasir fizika, kimya və tibb elmləri yaranmazdan əvvəl insanlar izah edə bilmədikləri hər bir təbiət hadisəsini — ildırım çaxmasını, günəş tutulmasını, zəlzələləri və epidemiya xəstəliklərini ilahi və ya mistik qüvvələrlə əlaqələndirirdilər. Qədim Misirdə, Babilistanda və Şumerdə kahinlər təbiət qanunlarını, otların müalicəvi xassələrini və astronomik dövrələri dərindən öyrənərək bu bilikləri adi xalqdan gizli saxlayırdılar. Məsələn, Qədim Misir məbədlərində qapıların “sehirli” şəkildə, heç bir insan toxunuşu olmadan açılması xalq arasında böyük möcüzə kimi qarşılanırdı. Lakin arxeoloji araşdırmalar sübut edir ki, kahinlər məbədin altında buxar və ya su ilə işləyən sadə hidravlik mexanizmlər qurmuşdular. Qurbangahda od yandırıldıqda yaranan istilik hava təzyiqini artırır və qapıları hərəkətə gətirirdi. Xalq üçün bu magiya idi, kahinlər üçün isə sadəcə gizli saxlanılan fizika.

Magiya növləri arasında ən çox vahimə yaradanlardan biri Karib dənizi hövzəsində və Afrikada geniş yayılan Vudu mədəniyyətidir. Bir insanın gəlinciyinə iynə batırmaqla ona uzaqdan fiziki ağrı vermək və ya ölüm lənəti oxumaq kimi rituallar minlərlə insanı dəhşətə gətirib. Lakin elm bu fenomenu tamamilə psixoloji müstəvidə izah edir. Tibbdə buna “Nocebo effekti” deyilir. Əgər bir insan özünə lənət olunduğuna, üzərində ölümcül bir cadunun olduğuna sarsılmaz şəkildə inanırsa, onun beynində dəhşətli dərəcədə yüksək dozada stress hormonları (kortizol və adrenalin) ifraz olunmağa başlayır. Bu kəskin hormonal pozuntu insan bədənində real fiziki fəsadlar törədir: qan təzyiqi kəskin düşür və ya qalxır, həzm sistemi iflic olur, immunitet sıfıra enir. Nəticədə, insan sırf öz qorxusuna və inancına görə infarkt keçirə və ya günlər ərzində şoka girərək vəfat edə bilər. Yəni insanı öldürən gəlincəyə batırılan iynə deyil, insanın öz beyninin verdiyi ölümcül reaksiyadır.

Sehrbazların və illüziyaçıların həyata keçirdiyi “sehrli” şoular da magiyanın nevroloji tərəfini aşkara çıxarır. Beynimizin görmə və qavrama mərkəzləri müəyyən məhdudiyyətlərə malikdir və insan beyni eyni anda yalnız bir istiqamətə tam fokuslana bilir. Sehrbazlar “Misdirection” (diqqəti yayındırma) adlanan psixoloji texnikadan istifadə edərək bir əlləri ilə parlaq, hərəkətli və ya səsli bir hərəkət edib izləyicinin bütün diqqətini həmin nöqtəyə cəlb edir, digər əlləri ilə isə hər kəsin gözü qarşısında fiziki hiyləni reallaşdırırlar. Biz gözümüzün gördüyünə deyil, beynimizin emal etdiyi məlumata inanırıq.

Bəs elmin tam izah edə bilmədiyi, magiyaya bənzəyən məqamlar varmı? Kvant fizikası inkişaf etdikcə alimlər təbiətin anlamaqda çətinlik çəkdiyi “Kvant dolaşıqlığı” kimi fenomenlərlə karşılaşdılar. Bu fenomendə iki mikroskopik zərrəcik bir-birindən işıq ili məsafəsində olsa belə, birinə edilən təsir anında digərində də özünü göstərir. Albert Eynşteyn bu hadisəni ilk vaxtlar qəbul etməyərək onu “uzaqdan qorxulu təsir” adlandırmışdı. Bəzi ezoterik nəzəriyyəçilər bunu düşüncənin maddəyə təsiri kimi qələmə versələr də, elmi ictimaiyyət bunun makro dünyadakı cadu və tilsimlərlə heç bir əlaqəsinin olmadığını vurğulayır.

Göründüyü kimi, tarixin ən böyük sirri hesab edilən magiyanın pərdəarxası araşdırıldıqda qarşımıza mistik varlıqlar və ya sehrli çubuqlar dəyil, insan beyninin limitsiz imkanları və psixologiyası çıxır. Dünyadakı ən böyük və real magiya insanın öz şüurudur. Biz nəyə dərinlərinə qədər inanırıqsa, beynimiz həyatımızı, diqqətimizi və bədənimizin biologiyasını o istiqamətdə tənzimləməyə başlayır. Şüuraltımızın gücü isə bəzən ən böyük tilsimlərdən belə daha kəsərli olur.