Fironların və qədim sərdabələrin lənəti
Qazıntılarda iştirak edən arxeoloqların sirli ölümləri
Faktum.az xəbər verir ki, arxeologiya tarixi yalnız böyük kəşflərdən və tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılmasından ibarət deyil. Qədim sərdabələrin pərdəyaxası hekayələrində alimlərin, qazıntı iştirakçılarının və kolleksiyaçıların üzləşdiyi müəmmalı xəstəliklər, qəfil ölümlər və izahı çətin olan bədbəxt hadisələr mühüm yer tutur. Əsrlər boyu toxunulmaz qalan məzarların açılması ilə başlayan bu sirli silsilə “Fironların lənəti” kimi məşhurlaşaraq bu gün də müzakirə mövzusu olaraq qalır.
1. Tutanxamonun sərdabəsi: Qraf Karnarvon və komandasının taleyi
Lənət haqqında əfsanələrin pik nöqtəsi 1922-ci ildə ingilis arxeoloqu Hovard Karterin Misirdə firon Tutanxamonun toxunulmamış məzarını tapması ilə başladı. Qazıntıların əsas maliyyəçisi olan Qraf Karnarvon məzarın açılmasından cəmi 4 ay sonra Qahirədə ağcaqanad dişləməsi və ona bağlı yaranan infeksiyadan qəfil vəfat etdi. Karnarvonun öldüyü an Qahirədə bütün elektrik şəbəkəsinin anidən sönməsi və eyni dəqiqələrdə onun İngiltərədəki itinin uluyaraq tələf olması şayiələri daha da alovlandırdı. Növbəti illərdə sərdabəyə daxil olan və ya fironun mumiyaşını müayinə edən 20-yə yaxın şəxs — arxeoloqlar, rentgenoloqlar və investorlar qəribə qızdırma, ürəktutması və ya qəfil xəstəliklərdən həyatını itirdi.
2. Polşa fironunun lənəti: II Kazimirin sərdabəsi
Lənət yalnız Misirə mahsus deyil. 1973-cü ildə Polşanın Krakov şəhərində 14-cü əsr kralı II Kazimir Yagellonun məzarını açan 12 nəfərlik arxeoloq qrupu oxşar vahimə ilə üzləşdi. Sərdabə açıldıqdan sonra qısa müddət ərzində tədqiqatçılardan 10-u bir-birinin ardınca böyrək çatışmazlığı, insult və ya mərkəzi sinir sistemi iflicindən vəfat etdi. Mətbuat bu hadisəni “Krakov lənəti” adlandırdı.
3. Teymurun sərdabəsi: “Məni narahat edən müharibə alovuna bürünər”
1941-ci il iyunun 20-də sovet arxeoloqları Səmərqənddə böyük sərkərdə Əmir Teymurun (Tamerlan) sərdabəsini açdılar. Məzar daşının üzərində “Mənim rahatlığımı pozan şəxs dünyanı bürüyəcək daha dəhşətli bir müharibə çıxaracaq” sözlərinin həkk olunduğu iddia edilirdi. Məzarın açılmasından cəmi 2 gün sonra — 22 iyun 1941-ci ildə Faşist Almaniyası SSRİ-yə hücum etdi və İkinci Dünya Müharibəsinin ən qanlı mərhələsi başladı. 1942-ci ilin noyabrında Teymurun sümükləri tam dini qaydalarla yenidən məzara dəfn edildikdən qısa müddət sonra sovet ordusu Stalinqrad döyüşündə həlledici qələbə qazandı.
Elm nə deyir: Lənət, yoksa zəhərli kif göbələkləri?
Müasir tibb və mikrobiologiya bu “lənətlərin” arxasında mistik qüvvələrdən daha çox biologiyanın dayandığını sübut edir. Əsrlərlə bağlı qalan, rütubətli və havasız sərdabələrdə Aspergillus flavus kimi təhlükəli kif göbələkləri və toksinlər yığılır. Bu mikroorqanizmlər məzara ilk daxil olan və müdafiə maskası taxmayan insanların tənəffüs yollarına nüfuz edərək immuniteti zəif olan şəxslərdə ölümcül ağciyər infeksiyalarına (aspergilloz) və daxili organların sıradan çıxmasına səbəb olur.
Yenə də elmi izahlara baxmayaraq, qədim sərdabələrin qapısında yazılan xəbərdarlıqlar və qəfil ölümlər arxeologiya tarixinin ən maraqlı müəmmalarından biri olaraq qalır.