Tarixin Dönüş Nöqtəsi: 20 İyul Bəşəriyyətin və Regionun Taleyini Necə Dəyişdi?

Faktum.az xəbər verir ki, təqvimdə elə günlər var ki, onlar sadəcə zamanın axarını deyil, bəşəriyyətin, böyük imperiyaların və müstəqil dövlətlərin taleyini kökündən dəyişdirir. İyulun 20-si məhz belə unikal və zəngin bir tarixdir. Kosmosun fəthindən tutmuş regionun geosiyasi xəritəsini cızan müqavilələrə, böyük imperatorların toqquşmasından müstəqil Azərbaycanın idman tarixinə qədər bir çox nəhəng hadisə məhz bu günə təsadüf edir.

Tarixin yaddaşına həkk olunmuş həmin 5 böyük hadisənin pərdəarxası və ətraflı təfərrüatları:

1. Ankara Döyüşü (1402): İki Türk Dünyasının Nəhəng Toqquşması

1402-ci ilin 20 iyulunda bəşər tarixinin ən böyük strateji toqquşmalarından biri baş verdi. Çıbık düzənliyində (indiki Ankara yaxınlığı) Şərqin böyük fatehi Əmir Teymur ilə Osmanlı sultanı İldırım Bəyazid üz-üzə gəldi. Hər iki hökmdar o dövrə qədər məğlubedilməz statusuna malik idi. Döyüşün taleyini Teymurun hərbi dühası, strateji fillərdən istifadə etməsi və Bəyazidin ordusundakı bəzi bəylərin tərəf dəyişdirməsi həll etdi. Əmir Teymurun parlaq qələbəsi ilə başa çatan bu döyüş Osmanlı dövlətini 11 illik bir xaos və zəifləmə (“Fətrət”) dövrünə saldı, Avropanın fəthini isə təxminən yarım əsr gecikdirdi.

2. Montrö Boğazlar Müqaviləsi (1936): Türkiyənin Geostrateji Zəfəri

İsveçrənin Montrö şəhərində imzalanan bu tarixi müqavilə ilə İstanbul və Çanaqqala boğazları üzərində tam nəzarət və suverenlik hüququ rəsmən Türkiyə Cümhuriyyətinə keçdi. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra boğazlar üzərində qoyulan beynəlxalq məhdudiyyətlər ləğv edildi, Türkiyəyə bu strateji su yollarını milliləşdirmək və orada ordu saxlamaq hüququ verildi. Bu gün də Qara dənizin təhlükəsizliyini tənzimləyən ən mühüm hüquqi sənəd hesab olunan Montrö, Türkiyə diplomatiyasının ən böyük zəfərlərindən biridir.

3. Bəşəriyyətin Kosmos Fəthi (1969): Aya Addım Atan İlk İnsanlar

1969-cu ilin 20 iyulunda insan övladı ilk dəfə olaraq öz doğma planetinin sərhədlərini aşaraq başqa bir göy cisminə ayaq basdı. ABŞ-nin “Apollo 11” kosmik gəmisi uğurlu eniş etdikdən sonra Nil Armstronq və Bazz Oldrin Ay səthinə çıxdılar. Milyonlarla insanın televizor qarşısında nəfəsini dərmədən izlədiyi o tarixi anda Armstronqun dilindən çıxan “İnsan üçün kiçik, bəşəriyyət üçün böyük bir addım” sözləri elmi tərəqqinin rəmzinə çevrildi. Bu hadisə həm də ABŞ və SSRİ arasındakı “kosmik yarışı” ABŞ-nin xeyrinə yekunlaşdırdı.

4. Kipr Sülh Hərəkatı (1974): Adaya Gətirilən Sülh və Təhlükəsizlik

Kiprdə fəaliyyət göstərən EOKA terror təşkilatının yunan xuntasının dəstəyi ilə çevriliş etməsindən və adanı Yunanıstana birləşdirmək cəhdindən sonra gərginlik pik həddə çatdı. Türk əhalisinin kütləvi qətliamla üz-üzə qaldığını görən Türkiyə, 1960-cı il Qarantiya Müqaviləsinə əsaslanaraq 20 iyul 1974-cü ildə “Kıbrıs Barış Harekâtı”nı (Kipr Sülh Hərəkatı) başlatdı. Türk Silahlı Qüvvələrinin havadan və dənizdən həyata keçirdiyi bu uğurlu desant əməliyyatı adada yaşayan türklərin təhlükəsizliyini təmin etdi və Kiprin bugünkü siyasi xəritəsinin əsasını qoydu.

5. Azərbaycan Olimpiya Tarixində (1996): Müstəqilliyin İdman Səhnəsi

Azərbaycanın müasir idman tarixi üçün 20 iyul 1996-cı il unudulmaz bir tarixdir. Məhz həmin gün ABŞ-nin Atlanta şəhərində keçirilən 26-cı Yay Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimində müstəqil Azərbaycan Respublikası ilk dəfə olaraq öz üçrəngli bayrağı altında ayrıca komanda ilə dünya arenasına çıxdı. Ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə idmançı heyətimizin bu mötəbər yarışda iştirakı, gənc dövlətimizin dünyada tanınması və gələcək böyük olimpiya uğurlarımızın (ilk medalı sərbəst güləşçi Namiq Abdullayev gümüşlə qazanmışdı) təməl daşı oldu.

Faktum.az qeyd edir ki, zaman keçsə də, 20 iyul tarixi bəşəriyyətin zəka, cəsarət, diplomatiya və müstəqillik mübarizəsinin ən parlaq simvolu olaraq qalmaqdadır.