Ekran qarşısında əriyən zaman: Smartfon asılılığından xilas olmağın elmi yolları

Faktum.az hər birimizin hər gün qarşılaşdığı, lakin çox vaxt fərqinə varmadığı rəqəmsal asılılığı və beynimizi bu asılılıqdan xilas etməyin elmi araşdırmalara əsaslanan ən effektiv, praktiki üsullarını təqdim edir.

Müasir insanın beyni hər gün milyardlarla informasiya hissəciyi ilə yüklənir. Neyrobioloqlar sübut edirlər ki, sosial şəbəkələrdən gələn hər bir bildiriş, bəyənmə (like) və ya qısa videolar beynimizdə ani dopamin — həzz hormonu sıçrayışına səbəb olur. Bu proses qumar asılılığı ilə eyni mexanizmə malikdir: beyin daha çox dopamin tələb edir və insan fərqində olmadan saatlarını ekrana baxaraq keçirir. Davamlı rəqəmsal stimullaşdırma isə diqqət dağınıqlığına, yaddaşın zəifləməsinə və xroniki yorğunluğa yol açır.

Bu rəqəmsal tələdən qurtulmaq üçün elm adamları ilk növbədə ekranı rəngsizləşdirməyi (grayscale rejimi) tövsiyə edirlər. Smartfonların rəngarəng interfeysi, xüsusilə də qırmızı bildiriş işıqları beynin vizual diqqət mərkəzini daim oyaq saxlayır. Telefonu tamamilə ağ-qara rejimə keçirdikdə, cihaz neyronlarımız üçün öz cəlbediciliyini və “mükafat” effektini itirir, nəticədə ekrana baxma müddəti dərhal 30% azalır.

İkinci mühüm addım “Yataq otağında telefona qadağa” qaydasıdır. Harvard Tibb Məktəbinin araşdırmalarına görə, smartfon ekranlarının yaydığı mavi işıq yuxu hormonu olan melatoninin ifrazını tamamilə bloklayır. Bu isə dərin yuxu fazasını pozaraq səhərlər gümrah oyanmağa mane olur. Telefonu çarpayıdan ən azı 3 metr uzaqda saxlamaq və ya yataq otağına ümumiyyətlə gətirməmək beynin dincəlməsi üçün fundamental şərtdir.

Nəhayət, gün ərzində “Rəqəmsal pəhriz saatları” təyin edilməlidir. Nahar vaxtı və ya işdən sonrakı ilk iki saat ərzində telefonu tamamilə səssiz rejimə qoymaq və göz önündən qaldırmaq lazımdır. Çünki telefon hətta masanın üzərində sönülü vəziyyətdə qaldıqda belə, onun sadəcə varlığı beynin gizli şüuraltı resurslarını məşğul edir və fokuslanma keyfiyyətini aşağı salır. Beynimizi qorumaq üçün rəqəmsal dünyadan tamamilə qaçmaq yox, texnologiya ilə münasibətimizə elmi əsaslarla sərhəd qoymaq mütləqdir.