Petrodollar sistemi: Neftin ABŞ dollarına bağlılığı

Faktum.az xəbər verir ki, qlobal iqtisadiyyatın və ABŞ dollarının dünya ehtiyat valyutası kimi hegemonluğunun əsas dayaqlarından biri “Petrodollar” sistemidir. Bu sistem 1970-ci illərin əvvəllərində – ABŞ Prezidenti Riçard Niksonun dolların qızılla təminatını ləğv etməsindən (Bretton-Vuds sisteminin çöküşü) sonra meydana gəlmişdir.

1974-cü ildə ABŞ ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında bağlanan tarixi sazişə əsasən, Vaşinqton Ərəbistan yarımadasına hərbi müdafiə və təhlükəsizlik zəmanəti verdi; bunun müqabilində isə Səudiyyə Ərəbistanı (və tezliklə digər OPEC ölkələri) satdıqları neftin qiymətini müstəsna olaraq ABŞ dolları ilə təyin etməyi və əldə olunan gəlirləri (“petrodollarları“) ABŞ xəzinə istiqrazlarına yatırmağı öhdəsinə götürdü.

Sistemin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, dünyada neft almaq istəyən hər bir dövlət (Almaniyadan Yaponiyaya qədər) ilk növbədə ABŞ dolları ehtiyatına malik olmalıdır. Bu mexanizm ABŞ dollarına qlobal miqyasda daimi və süni bir tələb yaradaraq Vaşinqtonun böyük xarici borclarını maliyyələşdirməsinə və inflyasiyanı dünya ölkələrinə “ixrac etməsinə” imkan vermişdir. Lakin son illərdə BRICS ölkələrinin milli valyutalarla (məsələn, Çin yuanı və ya Hindistan rupisi) neft ticarətinə keçməsi və geostrateji dəyişikliklər Petrodollar sisteminin gələcəyini və dolların təkadamlıq hegemonluğunu ciddi şəkildə sual altına qoyur.