Ölümlə kəsilməyən bağ

İndoneziyanın Toraca xalqının cəsədlərlə bir evdə yaşamaq ayini

Faktum.az xəbər verir ki, müasir dünyanın ölüm və yas anlayışını tamamilə alt-üst edən, ilk baxışdan qorxulu və heyrətamiz görünən Toraca xalqının ölülərlə yaşam ayini, İndoneziyanın Sulavesi adasında min illərdir qorunub saxlanılan ən qeyri-adi antropologiya fenomenidir. Bu xalqın mədəniyyətində ölüm bir həyatın qəfil sonu deyil, sadəcə başqa bir dünyaya doğru atılan yavaş, pilləli keçid mərhələsidir.

İnanca görə, bioloji olaraq vəfat edən insan dərhal “ölü” hesab olunmur; o, sadəcə “tula makula” (xəstə insan) adlandırılır. Ailələr dünyasını dəyişmiş yaxınlarının cəsədlərini xüsusi bitki qarışıqları və formalinlə mumiyalayaraq aylarla, bəzən isə illərlə öz evlərində saxlayırlar. Həmin müddət ərzində cəsəd ailənin bir üzvü kimi qəbul edilir: ona hər gün müntəzəm olaraq yemək və içki təqdim olunur, paltarları dəyişdirilir, otağı təmizlənir, hətta gün ərzində onunla söhbət edilib evdə baş verən yeniliklər bölüşülür. Bu qəribə adətin bu qədər uzun çəkməsinin əsas səbəblərindən biri də iqtisadi amildir – Toraca mədəniyyətində insanı axirət dünyasına (“Puya” diyarında ruhlar aləminə) yola salmaq üçün yüzlərlə su camışının qurban kəsildiyi son derece bahalı dəfn mərasimi tələb olunur və ailə bu vəsaiti toplayana qədər doğması ilə eyni damın altında yaşamağa davam edir.

Hekayə bununla da bitmir; cəsəd nəhayət qayalıqlardakı xüsusi mağara-məzarlara dəfn edildikdən sonra da bağlar qırılmır. Hər il avqust ayında keçirilən “Ma’nene” (Cəsədlərin təmizlənməsi) ritualı zamanı ailələr məzarları yenidən açır, mumiyaları çıxararaq günəşin altında qurudur, onları yeni və dəbdəbəli geyimlərlə bəzəyir və kəndin içində gəzdirərək birlikdə ailə fotoları çəkdirirlər. Xarici dünya üçün dəhşətli və qorxunc görünən bu ritual, Toraca xalqı üçün sevgini, sadiqliyi və ölümün belə yaxın insanları bir-birindən ayıra bilməyəcəyi fəlsəfəsini ifadə edən ən ali ehtiram formasıdır.