Nəzər və qara magiya: Mədəniyyətlərdə pis gözə olan inancın mənşəyi

Faktum.az xəbər verir ki, sivilizasiyaların, dinlərin və coğrafiyaların dəyişməsinə baxmayaraq, bəşər tarixinin en qədim, en geniş yayılmış inanc sistemlərindən biri de “pis göz” –  yəni nəzər və onunla paralellik təşkil edən qara magiya anlayışıdır.

Mənşəyi Qədim Mesopotamiya, Şumer və Misir sivilizasiyalarına qədər gedib çıxan bu inancın təməlində, insanın baxışları, paxıllıq və ya həddindən artıq heyranlıq hissi vasitəsilə qarşı tərəfə mənfi enerji ötürə biləcəyi fikri dayanır. Qədim insanlar uğurun, sağlamlığın və ya gözəlliyin başqalarında qısqanclıq oyadaraq “bəzər” gətirəcəyindən ehtiyat edirdilər ki, bu da  səbəbdən Aralıq dənizi və Yaxın Şərq mədəniyyətlərində mavi rəngli “nəzər muncuğu”, Ərəb və bərbər ənənələrində “Fatimənin əli” (Xamsa), Latın Amerikasında isə müxtəlif amulellər kimi qoruyucu simvollar yaranmışdır. Mədəniyyətşünaslar və antropoloqlar pis gözə və magiyaya olan inancı psixoloji baxımdan insanların həyatda qarşılaşdıqları anidən baş verən xəstəlikləri, bədbəxt hadisələri və ya izaholunmaz uğursuzluqları idarəetmə və özlərinə “günahkar” tapma həvəsi ilə izah edirlər.

Nəticədə, istər ibtidai icma quruluşunda, istərsə də müasir dövrdə nəzər və qara magiya anlayışı insanın naməlumdan qorxma instinktinin və mənfi enerjilərdən qorunmaq üçün yaratdığı sosial-psixoloji qalxanın ən qədim təzahürü kimi varlığını sürdürür.