Tehran çərşənbə günü bildirib ki, İran və Oman Hörmüz boğazından keçən gəmilər üçün marşrut barədə razılığa gəliblər və strateji su yolunun birgə idarə olunması üçün tədbirləri yekunlaşdırıblar. Baxmayaraq ki, yeni təhlükəsizlik hadisələri regional gəmiçilik üçün davam edən riskləri vurğulayır.
AFP-nin verdiyi məlumata görə, razılaşma əsas enerji marşrutunun yenidən açılması istiqamətində bir addım olacaq, lakin İran mediasına məlumat verən rəsmi mənbələr vurğulayıblar ki, hər hansı bir yumşalma hələ də Vaşinqtonun İran limanlarına qarşı özünün dəniz blokadasına son qoymasından asılıdır.
ABŞ prezidenti Donald Tramp dəfələrlə Tehranın Hörmüzün yenidən açılması üçün razılaşma əldə etməkdə maraqlı olduğunu israr etsə də, İran bunu təkzib edib və bunun əvəzinə boğazın o tayındakı qonşusu Omanla razılaşmalar əldə edəcəyini bildirib.
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai dövlət xəbər agentliyi IRNA-ya bildirib ki, “İki tərəfin nəzərdə tutduğu marşrutun coğrafi koordinatları razılaşdırılıb və müəyyən üçüncü tərəflər prosesə mane olmazsa, əsas mülahizələri və razılaşma məqamlarını özündə əks etdirən iki ölkənin birgə bəyanatı da son baxış və layihə mərhələsindədir”.
Məlumata görə, Bəqai jurnalistlərə Omanla danışıqların irəlilədiyini, lakin razılaşma əldə edilsə belə, bu, boğazın bütün gəmilər üçün təhlükəsiz hala gəldiyi anlamına gəlməyəcəyini bildirib.
“Hörmüz boğazını təhlükəli edən amillər, xüsusən də dəniz blokadası və İrana və onun maraqlarına qarşı digər aqressiv və təhdidedici hərəkətlər, ABŞ tərəfindən hələ də mövcuddur”, – deyə o bildirib.
Britaniyanın dəniz təhlükəsizliyi agentliyi UKMTO çərşənbə günü bildirib ki, riskləri vurğulayan neft tankerinin kapitanı Omanın Kumzar şəhərindən doqquz dəniz mili (17 kilometr) cənub-şərqdə boğazdan keçərkən iki partlayış səsi eşitdiyini bildirib. Ekipaj və gəmi təhlükəsiz vəziyyətdədir.
Müharibədən əvvəl Hörmüz boğazı dünya neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracatının təxminən beşdə birini daşıyırdı və su yolu ilə bağlı mübahisə başlayandan bəri qiymətlər dəfələrlə artaraq Vaşinqtona iqtisadi və siyasi təzyiq göstərib.
ABŞ-ın vitse-prezidenti JD Vance, İranla diplomatiyanın sürətindən Amerikanın məyusluğunu etiraf edərək, ölkə rəhbərliyi daxilindəki fikir ayrılıqları səbəbindən danışıqların vaxt aparacağını söylədi.
Vance çərşənbə günü Fox News-a verdiyi müsahibədə bildirib ki, “Burada qarışıqlıq olacaq və ora çatmaq bir az vaxt aparacaq”.
“Reallıq budur ki… birincisi, iranlılar olduqca çətin insanlardır. İkincisi, onların dağılmış sistemi var”, – deyə o bildirib.
Boğaza təsirli bir blokada tətbiq etdikdən sonra İran gəmilərin İran sahillərini əhatə edən bir marşrut seçməsində israr etdi.
Bunun əvəzinə bir çox gəmi boğazın əks tərəfində, Omana yaxın cənub marşrutunu seçib və bəzən atəşə tutulub.
İran boğaza nəzarət etmək və müharibədən əvvəl istifadə etmədiyi səlahiyyətləri və ABŞ-ın şiddətlə qarşı çıxacağı bir inkişafı, rüsum almaq istəyir.
Tramp ötən həftə İranı “çox sərt”, potensial olaraq mülki infrastruktura hücumlarla hədələyib, lakin geri çəkilib və razılaşmanın yaxınlaşdığına işarə edib.
Lakin İranın Xarici İşlər Nazirliyi Vaşinqtonla danışıqların aparıldığını təkzib edib.