Fiziklər simulyasiya fərziyyəsini necə sübut etməyə çalışırlar?
Faktum.az xəbər verir ki, ilk baxışdan fantastik filmlərin ssenarisini xatırladan “Simulyasiya fərziyyəsi“, bu gün müasir kvant fizikası və kosmologiyanın ən ciddi müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Filosof Nik Bostromun populyarlaşdırdığı bu ideya indi sadəcə fəlsəfi fərziyyə deyil, kainatın strukturunda rəqəmsal proqram kodunun izlərini axtaran fiziklərin riyazi olaraq əsaslandırmağa çalışdığı elmi bir hipotezdir.
Fiziklərin bu sahədə irəli sürdüyü ən güclü arqumentlərdən biri kainatın fundamental “piksel” sərhədlərinin olmasıdır. Real dediyimiz dünyada məsafə və zaman sonsuz deyil; kainatın bölünə bilməyən ən kiçik hissəsi mövcuddur ki, bu da Plank uzunluğu ( metr) adlanır. Eynilə ən mükəmməl kompüter oyununu belə yaxından izlədikdə piksellərin görünməsi kimi, bizim fiziki reallığımız da bu minimal Plank nöqtələrindən ibarətdir. Bundan əlavə, kvant mexanikasındakı “müşahidəçi effekti” (hissəciklərin yalnız onlara baxıldığı zaman konkret forma alması, baxılmadıqda isə dalğa funksiyası olaraq qalması) müasir video oyunlardakı render texnologiyası ilə heyrətamiz dərəcədə eynidir — oyun mühərriki sistem resurslarına qənaət etmək üçün yalnız oyunçunun baxdığı kadrları vizuallaşdırır, arxada qalan dünyanı isə kod olaraq saxlayır.
Kainatın ən maksimal sürət həddinin (işıq sürəti) olması da bu proqramın işlədiyi super-kompüterin prosessor gücünün limitindən xəbər verən bir parametr kimi qiymətləndirilir. Nəzəri fizik Ceyms Qeyts isə simli kvant tənliklərini araşdırarkən kosmik radiasiyanın riyazi strukturunda brauzerlərin axtarış sistemlərində istifadə olunan və səhvləri düzəldən real brauzer kod bloklarına (hata düzəltmə kodları) rast gəldiyini iddia edib. Hələ ki, bu nəzəriyyə mütləq şəkildə sübut olunmasa da, fizika elminin tapdığı hər yeni ipucu bizi eyni suala yaxınlaşdırır: Bəşəriyyət milyardlarla işıq ili böyüklüyündə olan, lakin əslində ultra-inkişaf etmiş bir sivilizasiyanın prosessorunda işləyən nəhəng bir simulyasiyanın içindəmi yaşayır?