Dövlətin böyümə məntiqi: İqtisadiyyatda Vaqner qanunu

Faktum.az xəbər verir ki, iqtisadiyyat və dövlət maliyyəsi sahəsində ən vacib empirik müşahidələrdən biri olan “Vaqner qanunu” (və ya Artan Dövlət Fəaliyyəti Qanunu), XIX əsrin sonlarında alman iqtisadçısı Adolf Vaqner tərəfindən irəli sürülmüşdür.

Bu nəzəriyyəyə əsasən, ölkədə sənayeləşmə və adambaşına düşən gəlir (iqtisadi artım) yüksəldikcə, dövlətin ümumi iqtisadiyyatdakı rolunun və bütövlükdə dövlət xərclərinin Ümumi Daxili Məhsuldakı (ÜDM) xüsusi çəkisi mütəmadi olaraq artır. Vaqner bu meyli üç əsas amillə izah etmişdir: cəmiyyət mürəkkəbləşdikcə hüquqi nizam-intizam, təhlükəsizlik və tənzimləmə xərclərinin artması; urbanizasiya və texnoloji inkişaf nəticəsində təhsil, səhiyyə və nəqliyyat kimi ictimai infrastruktura olan tələbatın sürətlə yüksəlməsi; eləcə də təbii monopoliyaların zərərli təsirlərini neytrallaşdırmaq üçün dövlət müdaxiləsinin vacibliyi.

Müasir dövrdə sosial dövlət anlayışının inkişafı ilə səhiyyə, pensiya və sosial müdafiə öhdəliklərinin genişlənməsi Vaqner qanununun aktuallığını bir daha təsdiqləyir. İqtisadçılar bu qanunu inkişaf etməkdə olan və inkişaf etmiş ölkələrdə büdcə siyasətinin planlaşdırılması və dövlət aparatının optimallaşdırılması zamanı əsas meyar kimi nəzərə alırlar.