Xəzər dənizinin hüquqi statusu konvensiyası

Beş sahilyanı dövlət arasında dənizin dibi və su səthinin bölünməsi

Faktum.az xəbər verir ki, SSRİ-nin dağılmasından sonra Xəzər dənizinin hüquqi rejiminin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı sahilyanı dövlətlər arasında davam edən 20 ildən artıq diplomatik danışıqlar 12 avqust 2018-ci ildə Qazaxıstanın Aktau şəhərində “Xəzər Dənizinin Hüquqi Statusu Haqqında Konvensiya”nın imzalanması ilə yekunlaşmışdır.

Azərbaycan, Qazaxıstan, Rusiya, Türkmənistan və İran tərəfindən imzalanan bu tarixi sənəd Xəzərin nə tam dəniz, nə də tam göl hesab olunmayan xüsusi hüquqi statusunu təsbit etmişdir.

Konvensiyaya əsasən, dəniz səthi ümumi istifadədə saxlanılmaqla yanaşı, hər bir dövlət üçün 15 millik suveren ərazi suları və buna bitişik 10 millik balıqçılıq zonası müəyyən edilmişdir. Dənizin dibi və təbii ehtiyatları (neft və qaz yataqları) isə beynəlxalq hüquq prinsipləri və tərəflərin ikitərəfli/çoxşatəli razılaşmaları əsasında median (orta) xətt üzrə sektorlara bölünmüşdür.

Sənəd həmçinin sahilyanı olmayan dövlətlərin Xəzərdə hərbi varlığını qadağan edir və ekoloji tələblərə əməl olunması şərtilə dənizin dibi ilə sualtı boru kəmərlərinin (məsələn, Transxəzər qaz kəməri) çəkilməsinə hüquqi zəmin yaradır. Bu konvensiya regionda təhlükəsizliyin, nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin və enerji layihələrinin inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.