Böyük süzgəc nəzəriyyəsi

Kainatda milyardlarla günəş sistemi və yaşayışa yararlı planet olduğu halda, niyə hələ də kosmosdan gələn bircə siqnal belə qəbul etməmişik?

Faktum.az  qeyd edir ki, fizik Enriko Ferminin məşhur “Hər kəs haradadır?” sualı ilə ortaya çıxan Fermi paradoksunun ən qorxulu cavabı “Böyük süzgəc” (The Great Filter) nəzəriyyəsidir. Bu nəzəriyyəyə görə, həyatın başlanğıcı ilə ulduzlararası səyahət edə bilən super-sivilizasiya səviyyəsi arasında aşılması demək olar ki, qeyri-mümkün olan ölümcül bir maneə — “süzgəc” mövcuddur.

Robin Hanson tərəfindən irəli sürülən bu nəzəriyyədə bütün sivilizasiyalar inkişafın müəyyən bir nöqtəsində (məsələn, nüvə müharibəsi, idarəolunmaz süni intellekt, iqlim kollapsı və ya qlobal pandemiya səbəbindən) özlərini yox edirlər. Bizim üçün ən kritik sual isə budur: Böyük süzgəc bizim arxamızdadır, yoxsa hələ qarşıdadır? Əgər süzgəc arxamızdadırsa (məsələn, cansız maddədən həyatın yaranması və ya təkparçalı hüceyrədən çoxhüceyrəli canlıya keçid o qədər nadir bir hadisədir ki, biz bu çətin mərhələni keçən yeganə şanslı növük), bu, bizim gələcəyimiz üçün əla xəbərdir. Lakin süzgəc qarşıdadırsa, bu o deməkdir ki, bəşəriyyət texnoloji inkişafın elə bir zirvəsinə yaxınlaşır ki, orada özünü məhv etmə ehtimalı qaçılmazdır.

Bu nəzəriyyənin ən vahiməli tərəfi odur ki, kosmosda tapacağımız sadə bir yadplanetli bakteriya izi belə, bizim ölüm hökmümüzün yaxınlaşdığına və süzgəcin hələ irəlidə bizi gözlədiyinə işarə edə bilər.