Bəşəriyyətin sonunu gətirə biləcək mikroskopik kabus: “Boz lil” ssenarisi nədir?

Faktum.az xəbər verir ki, futuristik elmi fərziyyələr və texnoloji qiyamət ssenariləri arasında ən dəhşətlilərindən biri olan “Boz lil” (Grey Goo), süni intellekt və robototexnikanın makro deyil, molekulyar (nano) səviyyədə yarada biləcəyi qlobal təhlükəni təsvir edir. İlk dəfə 1986-cı ildə nanotexnologiyanın atası sayılan K. Erik Dreksler tərəfindən irəli sürülən bu düşüncə eksperimenti, idarədən çıxmış mikroskopik maşınların dünyanı necə bir neçə günün içində cansız toz yığınına çevirə biləcəyini izah edir.

Bu ssenariyə görə, tibb, ekologiya və ya sənaye məqsədləri üçün ətraf mühitdəki materiallardan istifadə edərək özlərini avtonom şəkildə kopyalaya bilən (self-replicating) molekulyar nanorobotlar yaradılacaq. Təhlükə isə bu milyardlarla mikroskopik maşının proqram təminatında baş verəcək kiçik bir mutasiya və ya kod xətası ilə başlayır. İdarəetməni itirən və yeganə məqsədi yalnız “özünü çoxaltmaq” olan bu nanorobotlar, ehtiyac duyduqları enerjini və xammalı əldə etmək üçün ətraflarında gördükləri bütün üzvi maddələri — bitkiləri, heyvanları və ən nəhayət, insanları molekulyar səviyyədə parçalayaraq istehlak etməyə başlayarlar.

Riyazi hesablamalar göstərir ki, eksponent (həndəsi silsilə ilə) artan bu mikroskopik mexaniki qüvvə qarşısında ənənəvi heç bir silah effektiv ola bilməz və nanorobotlar cəmi bir neçə gün ərzində Yer kürəsindəki bütün biosferi udub planetimizi tamamilə boz rəngli, cansız bir lil kütləsinə çevirə bilər. Sonradan Dreksler özü bu ssenarinin reallaşma ehtimalının həddindən artıq şişirdildiyini və nanomaşınların bu cür sərbəst hərəkət edə bilməyəcəyini desə də, “Boz lil” ssenarisi elmi tərəqqinin etik və təhlükəsizlik sərhədləri daxilində saxlanılmasının nə dərəcədə həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərən ən populyar xəbərdarlıqlardan biridir.