Bəşəriyyət Tarixini Dəyişən Təsadüf: Penisillinin Kəşfi
Tibb tarixinin ən böyük və həyat xilas edən inqilablarından biri olan penisillinin kəşfi, dahi şotlandiyalı bakterioloq Aleksandr Fleminq (Alexander Fleming) tərəfindən 1928-ci ildə tamamilə gözlənilməz və bəlkə də bir qədər “dağınıq” bir təsadüfün nəticəsi olaraq reallaşmışdır.
Faktum.az xəbər verir ki, bu kəşf qlobal miqyasda milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan infeksion xəstəliklərlə mübarizədə “Antibiotik dövrü”nün əsasını qoymuşdur.
Hadisə 1928-ci ilin sentyabrında, Fleminqin Londonun St. Mary Hospitalındakı laboratoriyasında baş verir. O, yay tətilinə getməzdən əvvəl stolu üzərində Staphylococcus aureus (stafilokok) bakteriyası yetişdirdiyi Petri qablarını (bakteriya kulturalarını) yumadan və nizama salmadan eləcə saxlayır. Geri qayıtdıqda, Fleminq qablardan birinin kənardan havaya düşən yaşıl-göy kif göbələyi tərəfindən çirkləndiyini görür. Lakin o, qabı tullamaq yerinə, diqqətlə nəzərdən keçirir və qeyri-adi bir mənzərənin şahidi olur: kif göbələyinin (sonradan Penicillium rubens kimi tanınan) ətrafındakı bütün bakteriyalar ölmüş, həmin hissədə şəffaf, dairəvi bir boşluq (“ölüm zonası“) yaranmışdı. Göbələyin bakteriyaları məhv edən xüsusi bir maddə ifraz etdiyini anlayan Fleminq, bu ecazkar təbii “şirəni” penisillin adlandırır.
Hərçənd, Fleminq bu maddəni böyük miqdarda istehsal etmək və təmizləmək üçün kifayət qədər laboratoriya resurslarına sahib deyildi. Onun bu kəşfi uzun illər sadəcə elmi maraq obyekti olaraq qalır. Yalnız II Dünya Müharibəsi ərəfəsində (1939-1940-cı illərdə) Oksford Universitetinin alimləri Hovard Flori (Howard Florey) və Ernst Çeyn (Ernst Chain) Fleminqin işini davam etdirərək penisillini təmiz halda ayırmağı və sənaye üsulu ilə kütləvi istehsal etməyi bacarırlar. Bu fədakarlıq müharibə cəbhələrində və sonrakı illərdə yüz milyonlarla insanın həyatını xilas edir. 1945-ci ildə Aleksandr Fleminq, Flori və Çeyn ilə birlikdə bu tarixi xidmətlərinə görə Nobel Tibb Mükafatına layiq görülürlər. Onun stolu üstündə unudulmuş bir Petri qabı, tibb elmində yeni bir dövrün qapılarını açmışdı.