Bir Imperiyanı Ayaqda Saxlayan Adi İnsanlar: Poçtçular, Tacirlər, Sənətkarlar və Kəndlilər
Faktum.az xəbər verir ki, tarix dərslikləri və sənədli filmlər imperiyaların taleyini əsasən fatehlərin, şahların və generalların adı ilə bağlayır. İsgəndərin, Sezarın və ya Sülteyn Süleymanın zəfərləri ön plana çıxarılar: qalib gəlinən döyüşlər, çəkilən sərhədlər və tikilən saraylar. Lakin həqiqət budur ki, heç bir imperiya yalnız qılınc gücünə və ya bir hökmdarın iradəsi ilə əsrlərlə ayaqda qala bilməzdi. Nəhəng dövlət maşınının hərəkət etməsini, xəzinənin dolmasını və milyonlarla insanın bir arada yaşamasını təmin edən əsl güc görünməyən adsız qəhrəmanlar – poçtçular, tacirlər, sənətkarlar və kəndlilər idi.
Silsilə imperiyaların (MƏSƏLƏN, Əhəmənilər, Roma, Monqol və ya Osmanlı imperiyalarının) damarlarında qanı axıdan poçtçular və kuryerlər idi. Əhəməni İmpatorluğundakı “Çapar” sistemi və ya Monqol İmperiyasının “Yam” poçt şəbəkəsi olmasaydı, minlərlə kilometr uzaqdakı əyalətləri mərkəzdən idarə etmək imkansız olardı. Gecə-gündüz, qar-yağış demədən, atlarını dəyişərək fərmanları, xəbərləri və hərbi əmrləri daşıyan bu kuryerlər imperiyanın sinir sistemini təşkil edirdilər. Onların sürəti dövlətin üsyanlara və xarici təhlükələrə çevik reaksiya verməsinə şərait yaradırdı.
İmperiyanın iqtisadi nəbzini vuran tərəf isə tacirlər və karvanlar idi. Böyük İpək Yolu kimi ticarət marşrutlarında hərəkət edən tacirlər sadəcə ipək, ədviyyat və gümüş daşımırdılar; onlar həm də fərqli mədəniyyətləri birləşdirir, dövlətə böyük vergi gəlirləri gətirir və şəhərlərə həyat verirdilər. Tacirlər olmasaydı, mərkəzi xəzinə boşalar, orduları maliyyələşdirmək və infrastrukturu saxlamaq mümkün olmazdı.
Şəhərlərin və ordunun ehtiyaclarını qarşılayan bünövrə sənətkarlar idi. Dəmirçilər, bənnalar, toxucular və dulusçular günəş çıxandan batana qədər emalatxanalarda tər tökürdülər. Zireh və qılınc döyən dəmirçi olmasaydı, ordunun hərbi gücü sıfıra enərdi; daş yonan bənna olmasaydı, imperiyanın əzəmətini nümayiş etdirən istehkamlar və su kəmərləri tikilməzdi.
Və nəhayət, bu nəhəng piramidanın təməl daşı kəndlilər idi. Əhalinin 80-90%-ni təşkil edən kəndlilər torpağı şumlayır, taxıl əkir və təsərrüfatı yaşadırdılar. Onlar həm bütün imperiyanı – saraydan tutmuş ən sıravi əsgərə qədər – çörəklə təmin edir, həm də dövlətin ən ağır vergi yükünü çəkirdilər. Müharibə zamanı isə ordunun əsas canlı qüvvəsini toplayan məhz kəndli övladları idi.
Tarixin böyük səhnəsində tac geyinmiş imperatorlar ön planda görünsə də, imperiyanı əsrlər boyu çiyinlərində daşıyan, onu dağılmaqdan qoruyan və hər gün yenidən quranlar elə bu adi insanlar idi.