Pul vermisiniz, amma borclu qaytarmır? – Müqavilə yoxdursa, pulunuz da batıb?

Gündəlik həyatda ən çox rast gəlinən mübahisələrdən biri borc münasibətləridir.
Tanışınıza, dostunuza, qohumunuza və ya başqa şəxsə pul vermisiniz. Pul verilərkən münasibətlər yaxşı olduğundan ayrıca borc müqaviləsi bağlamağa ehtiyac görməmisiniz.
Vaxt keçir, razılaşdırılmış tarix çatır, amma pul qaytarılmır.
Borclu isə artıq başqa cür danışmağa başlayır:
“Müqavilən var?”
Bu zaman bir çox insan hesab edir ki, yazılı borc müqaviləsi yoxdursa, verdiyi pulu hüquqi yolla geri almaq mümkün deyil.
Bu yanaşma hər vəziyyətdə doğru deyil.
Müqavilə yoxdur — bəs sübut varmı?
Borc mübahisəsində əsas məsələ yalnız ayrıca “borc müqaviləsi” adlı sənədin olub-olmaması deyil.
Əsas suallardan biri budur:
Pulun qarşı tərəfə verildiyini və onun qaytarılmalı olduğunu təsdiq edən hansı sübutlar mövcuddur?
Məsələn, pul bank vasitəsilə köçürülübsə, bank əməliyyatları əhəmiyyətli sübut ola bilər.
WhatsApp və digər yazışmalarda qarşı tərəf:
“Pulu gələn ay qaytaracağam”,
“Bir az vaxt ver”,
“Borcun bir hissəsini ödəyəcəyəm”
kimi ifadələr işlədibsə, həmin yazışmalar da işin konkret hallarından asılı olaraq hüquqi əhəmiyyət daşıya bilər.
Səs yazıları, elektron yazışmalar, qismən edilmiş ödənişlər, pulun verilməsi ilə bağlı digər sənədlər və faktlar da ümumi sübut bazası çərçivəsində qiymətləndirilə bilər.
Amma hər pul köçürməsi avtomatik olaraq borc münasibətini sübut etmir. Pulun hansı hüquqi əsasla verildiyi də müəyyənləşdirilməlidir.
Borclu borcu qəbul edir, sadəcə ödəyə bilmir — nə etmək olar?
Məhz burada mediasiya faydalı vasitələrdən biri ola bilər.
Bəzən tərəflər arasında borcun mövcudluğu barədə ümumiyyətlə mübahisə yoxdur. Borclu:
“Bəli, borcum var, amma hamısını bir dəfəyə ödəyə bilmirəm”
deyir.
Belə vəziyyətdə uzunmüddətli mübahisəyə başlamazdan əvvəl tərəflərin mediasiya vasitəsilə razılığa gəlməsi nəzərdən keçirilə bilər.
Məsələn, tərəflər razılaşa bilərlər ki:
10 000 manat borc hər ay 1 000 manat olmaqla 10 ay ərzində ödənilsin.
Ödəniş tarixləri, məbləğlər və digər şərtlər mediasiya prosesində dəqiq müəyyən edilərək sazişdə göstərilə bilər.
Beləliklə, kreditor pulunun qaytarılması üçün konkret mexanizm əldə edir, borclu isə real maliyyə imkanlarına uyğun ödəniş qrafiki ilə borcunu ödəmək imkanı qazanır.
Mediasiya nəticə verməsə?
Borclu borcu inkar edirsə, mediasiyada razılıq əldə olunmursa və ya məsələni könüllü həll etmək mümkün deyilsə, növbəti mərhələdə məhkəməyə müraciət məsələsi qiymətləndirilə bilər.
Bu zaman iddia hazırlamazdan əvvəl mövcud sübutların hüquqi baxımdan təhlil edilməsi xüsusilə vacibdir.
Çünki:
“Mən ona pul vermişəm” demək ayrı şeydir, bunu məhkəmədə sübut etmək isə tamam başqa məsələdir.
Ona görə borc verərkən münasibətiniz nə qədər yaxşı olsa da, pulun verilməsi və geri qaytarılması şərtlərinin yazılı şəkildə rəsmiləşdirilməsi gələcək mübahisələrin qarşısını ala bilər.
Unutmayın:
Müqavilənin olmaması hər zaman pulunuzu tələb etmək hüququnun olmaması demək deyil.
Əvvəlcə sübutlarınızı qiymətləndirin.
Mümkündürsə, məsələni danışıqlar və mediasiya yolu ilə həll etməyə çalışın.
Nəticə əldə edilməzsə, məhkəmə müdafiəsi imkanlarını araşdırın.

Hüquqşünas | Mediator
Zaur Quliyev
Əlaqə: 099 711 95 99