“Ölkələrimizin əhalisinin gənc və demoqrafik vəziyyətin müsbət olması da üstünlükdür”
“Ölkələrimizin əhalisinin gənc və demoqrafik vəziyyətin müsbət olması da üstünlükdür”
Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrin mühüm üstünlüklərindən biri geniş insan kapitalına və nisbətən gənc əhali strukturuna malik olmalarıdır. TDT-nin rəsmi məlumatına görə, təşkilatın üzv dövlətlərinin əhalisinin 40 faizindən çoxunu gənclər təşkil edir. Bu göstərici Türk dünyasının uzunmüddətli sosial-iqtisadi inkişafı, əmək bazarının genişlənməsi, innovasiya və texnoloji yeniliklərin tətbiqi, sahibkarlığın inkişafı və yeni nəsil liderlərin formalaşması baxımından əhəmiyyətli potensial yaradır. TDT özünün gənclər və idman əməkdaşlığı istiqamətində məhz bu potensialı nəzərə alaraq təhsil, liderlik, sahibkarlıq, könüllülük, mədəni mübadilə və gənclərin beynəlxalq əməkdaşlığını inkişaf etdirən proqramlar həyata keçirir. TDT ölkələrinin demoqrafik potensialının miqyası əhalinin ümumi sayında da özünü göstərir. TDT-nin “Report on Turkic Economies 2024” hesabatında BMT-nin “World Population Prospects 2024” məlumatlarına əsasən qeyd olunur ki, təşkilata üzv və müşahidəçi ölkələrin daxil olduğu TDT qrupunun ümumi əhalisi 1990-cı ildə təxminən 117,4 milyon nəfərdən 2024-cü ildə 174,9 milyon nəfərə yüksəlib. Bu, təxminən 57,5 milyon nəfərlik və ya 49 faizə yaxın artım deməkdir. Eyni hesabatda 2024-cü ildə əhalinin 24,7 faizinin 0–14 yaş, 14,5 faizinin 15–24 yaş, 51,6 faizinin isə 25–64 yaş qrupuna aid olduğu göstərilir; 65 yaşdan yuxarı əhalinin payı 9,2 faiz təşkil edib. Beləliklə, 2024-cü ildə TDT qrupunun əhalisinin təxminən 39,2 faizi 25 yaşdan aşağı olub. Bu demoqrafik struktur Türk dövlətləri üçün ilk növbədə əmək və insan kapitalı potensialı deməkdir. Gənc əhalinin çoxluğu iqtisadiyyat üçün yeni əmək qüvvəsinin formalaşmasına, istehsal və xidmət sektorlarında kadr bazasının genişlənməsinə, yeni müəssisələrin və startapların yaranmasına şərait yarada bilər. Lakin gənc əhali avtomatik olaraq iqtisadi üstünlük yaratmır; bu potensialın real nəticəyə çevrilməsi üçün keyfiyyətli təhsil, peşə hazırlığı, məşğulluq imkanları, səhiyyə, rəqəmsal bacarıqlar və innovasiya infrastrukturu tələb olunur. TDT-nin gənclər siyasətində də bu yanaşma öz əksini tapır: təşkilat gənclərin təhsil, bacarıq, yaradıcılıq və liderlik imkanlarına investisiyanı uzunmüddətli inkişafın əsas şərtlərindən biri kimi təqdim edir. Gənc əhalinin mühüm üstünlüklərindən biri innovasiya və rəqəmsal transformasiya üçün yaratdığı insan resursudur. Müasir iqtisadiyyatda informasiya texnologiyaları, süni intellekt, mühəndislik, rəqəmsal xidmətlər, kibertəhlükəsizlik və yüksək texnologiyalar üzrə mütəxəssislərə tələbat artır. Gənc nəslin yeni texnologiyalara daha tez uyğunlaşması dövlətlərin rəqəmsal iqtisadiyyat və innovasiya siyasətinin həyata keçirilməsində əlavə imkan yaradır. Bu baxımdan TDT çərçivəsində təhsil, elm, rəqəmsal texnologiyalar və sahibkarlıq sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi gənc insan kapitalının ümumi Türk dünyası miqyasında daha səmərəli istifadəsinə imkan verə bilər. Demoqrafik potensialın digər mühüm istiqaməti gənclərin sahibkarlıq və biznes fəaliyyətinə cəlb edilməsidir. TDT-nin gənclər üzrə proqramları sırasında Young Leaders and Entrepreneurs Forum xüsusi yer tutur. Təşkilat bu forum vasitəsilə gənc biznes liderlərinin innovasiya və sahibkarlıq təşəbbüslərini dəstəkləməyi, onların bacarıqlarını inkişaf etdirməyi və gələcək nəsil liderlərinin hazırlanmasına töhfə verməyi qarşıya məqsəd qoyur. Eyni zamanda çoxtərəfli gənclər mübadiləsi proqramları Türk dünyasının müxtəlif ölkələrindən olan gənclərin bir araya gəlməsinə, ortaq tarix və mədəniyyət haqqında biliklərinin artırılmasına və gələcək əməkdaşlıq əlaqələrinin formalaşmasına xidmət edir. Gənclər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi Türk dünyasının sosial və mədəni inteqrasiyası baxımından da əhəmiyyətlidir. Ortaq dil, tarix, mədəniyyət və ənənələrə malik xalqların gənc nəsilləri arasında birbaşa ünsiyyətin artması qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. TDT-nin 2026-cı ildə Quba şəhərində keçirdiyi “Model Organization of Turkic States 2026” beynəlxalq gənclər düşərgəsi bunun müasir nümunələrindən biridir. 25–30 may 2026-cı ildə keçirilən düşərgədə gənclər diplomatiya, beynəlxalq münasibətlər, liderlik, qərar qəbuletmə və dövlət idarəçiliyi sahələrində bilik və praktiki bacarıqlar əldə ediblər.
Bununla belə, TDT-nin öz iqtisadi hesabatında mühüm bir məqam da qeyd olunur: 1990-cı ildən 2024-cü ilə qədər 0–14 yaş qrupunun payı 34,1 faizdən 24,7 faizə, 15–24 yaş qrupunun payı isə 18,6 faizdən 14,5 faizə düşüb. Eyni dövrdə 65 yaşdan yuxarı əhalinin payı 5,4 faizdən 9,2 faizə yüksəlib. Bu rəqəmlər Türk dövlətlərinin ümumi əhalisi artmaqda davam etsə də, demoqrafik strukturun tədricən dəyişdiyini və gələcəkdə əhalinin yaşlanması ilə bağlı məsələlərin də gündəmə gələ biləcəyini göstərir. Hesabat bu tendensiyanı əmək qüvvəsinin davamlılığı və yaşlı əhalinin sosial təminatı baxımından gələcək çağırışlardan biri kimi qiymətləndirir. Bu səbəbdən “demoqrafik vəziyyətin müsbət olması” ifadəsini yalnız əhalinin sayının çoxluğu kimi deyil, insan kapitalının keyfiyyəti və onun iqtisadi fəallığa çevrilməsi imkanları kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Gənc əhali yüksək keyfiyyətli təhsil aldıqda, müasir peşələrə yiyələndikdə və əmək bazarında öz potensialını reallaşdıra bildikdə demoqrafik üstünlük iqtisadi artımın mühüm amilinə çevrilə bilər. Əks halda, gənclərin məşğulluğu, təhsili və sosial təminatı ilə bağlı problemlər bu potensialın tam istifadəsinə mane ola bilər. Türk dünyasının gənc əhalisi TDT-nin uzunmüddətli inkişafı üçün mühüm strateji resurslardan biridir. 2024-cü il üzrə TDT qrupunda əhalinin təxminən 39 faizinin 25 yaşdan aşağı olması və təşkilatın rəsmi məlumatlarında gənclərin ümumi əhalinin 40 faizindən çoxunu təşkil etdiyinin vurğulanması böyük insan kapitalı bazasının mövcudluğunu göstərir. Bu potensialın təhsil, elm, innovasiya, sahibkarlıq, rəqəmsal texnologiyalar və yüksək məhsuldarlıqlı məşğulluqla birləşdirilməsi Türk dövlətlərinin iqtisadi və sosial inkişafına töhfə verə bilər. Eyni zamanda demoqrafik strukturun uzunmüddətli dəyişməsi nəzərə alınaraq gənc nəslə investisiya qoyuluşu, məhsuldar məşğulluğun artırılması və insan kapitalının inkişafı TDT ölkələrinin qarşısında duran mühüm məsələlərdən biri olaraq qalır.
Zərdab rayon Nizami Gəncəvi adına Şəftəhal kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin müəllimi Hüseynova Yasəmən Ədalət qızı.