Evliliyin görünməz sınağı

Gənc ailələrdə büdcə bölgüsü və maliyyə münaqişələrinin boşanmalara təsiri

Faktum.az xəbər verir ki, yeni ailə quran gənclərin böyük əksəriyyəti nikahın ilk aylarında sevgi, qarşılıqlı hörmət və romantik gözləntilərə fokuslansa da, çox keçmədən acı bir reallıqla üz-üzə qalırlar: məişət xərcləri və pul idarəçiliyi. Psixoloqların və sosioloqların araşdırmaları göstərir ki, müasir cəmiyyətlərdə boşanmaların və ailədaxili münaqişələrin xarakterik səbəblərindən biri məhz maliyyə anlaşılmazlıqlarıdır. Pul məsələsi sadəcə rəqəmlərdən ibarət deyil; o, gənc ailədə güc nisbətini, etibarı, azadlıq sərhədlərini və gələcək planlarını əks etdirən həssas bir psixoloji faktordur.

Ailə daxilində büdcə bölgüsündə əsas narazılıqlar tərəflərin fərqli maliyyə tərbiyəsindən və gözləntilərindən qaynaqlanır. Cütlüklərdən biri qənaətcil və gələcəyə investisiya etməyə meylli olduğu halda, digəri anı yaşamağı və rahat xərcləməyi üstün tutduqda ilk ciddi toqquşmalar başlayır. Xüsusilə hər iki tərəfin işlədiyi müasir gənc ailələrdə “Mənim pulum” və “Sənin pulun” ayrımının dürüst tənzimlənməməsi tərəflər arasında “kim daha çox töhfə verir?” və ya “kimin pulu haraya xərclənir?” kimi gizli rəqabət yaradır. Qadının və ya kişinin öz qazancını ailəyə bildirməməsi, ailədən gizli borclanması və ya şəxsi xərclərini gizlətməsi isə psixologiyada “maliyyə xəyanəti” adlanır ki, bu da etibarın kökündən sarsılmasına gətirib çıxarır.

Ailə psixologiyasında gənc cütlüklər üçün əsasən üç müxtəlif büdcə modeli təklif olunur. Birinci model tam birgə büdcədir – bütün gəlirlər tək bir hesabda toplanır və bütün xərclər oradan qarşılanır. Bu model yüksək etibar tələb etsə də, şəxsi azadlıq hissini məhdudlaşdıra bilər. İkinci model tam müstəqil büdcədir – tərəflər gəlirlərini ayrı saxlayır və kommunal, qida kimi ümumi xərcləri yarıbayarı bölüşürlər. Üçüncü və müasir dövrdə ən çox tövsiyə edilən model isə qarışıq (hibrid) büdcədir. Bu modeldə gəlirin müəyyən faizi (və ya sabit məbləğ) ailənin ümumi hesabına yönəldilərək kommunal, ərzaq, qida və uşaq xərclərinə ayırılır, qalan hissəsi isə cütlüklərin heç bir hesabat vermədən xərcləyə biləcəyi şəxsi büdcəsi kimi özlərində qalır.

Maliyyə böhranlarının boşanma həddinə çatmaması üçün gənc ailələrdə pul mövzusu tabu olmaqdan çıxarılmalı və açıq dialoq mühiti yaradılmalıdır. Evlənmədən əvvəl və ya nikahın ilk günlərində borclar, maddi hədəflər və xərcləmə vərdişləri haqqında açıq danışmaq, aylıq büdcə planı tərtib etmək və hər iki tərəfin şəxsi ehtiyacları üçün müəyyən azadlıq zonası saxlamaq ailənin uzunömürlülüyünü və hüzurunu təmin edən ən vacib addımdır.