17 İyul – Ümumdünya Ədalət Günü
Dünya tarixi təkcə kəşflərdən, mədəni sıçrayışlardan və elmi nailiyyətlərdən ibarət deyil. Onun enişli-yoxuşlu yollarını, qaranlıq səhifələrini həm də müharibələr, soyqırımları və insanlıq əleyhinə törədilən dəhşətli cinayətlər bəzəyir. Əsrlər boyu güclünün zəifi əzdiyi, diktatorların bəşəriyyəti qan gölünə qərq etdiyi və çox vaxt heç bir cəza almadan tarix səhnəsindən çəkildiyi nizamsızlığa qarşı qlobal müstəvidə ən ciddi addım məhz bu gün atılıb.
Faktum.az xəbər verir ki, hər il iyulun 17-si bütün dünyada Beynəlxalq Ədalət Günü kimi qeyd olunur və bu tarix bəşəriyyətin ortaq vicdanının haqsızlığa qarşı ən güclü üsyan simvollarından biridir.
Təqvimin məhz bu günə təyin olunması təsadüfi deyil. 1998-ci il iyulun 17-də İtaliyanın paytaxtı Romada keçirilən BMT konfransında dünya hüquq sisteminin gedişatını kökündən dəyişən tarixi bir sənəd – Roma Statutu qəbul edildi. Bu sənəd dünyada ilk daimi beynəlxalq cinayət yurisdiksiyasına malik olan Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin (BCM) yaradılmasını rəsmiləşdirdi. Bu günün əsas hədəfi dünyanın harasında baş verməsindən asılı olmayaraq soyqırımı, insanlıq əleyhinə cinayətlər və hərbi cinayətləri törədən şəxslərin, hətta onlar dövlət başçıları olsalar belə, beynəlxalq hüquq qarşısında cavab verməsini təmin etmək, cəzasızlıq sindromuna son qoymaqdır. Məhkəmənin yerləşdiyi Haaqa şəhəri bu baxımdan qurbanların səsini dünyaya duyurmaq və gələcəkdə törədilə biləcək bəşəri cinayətlərin qarşısını almaq üçün qlobal bir mərkəz rolunu oynayır.
Haaqada yerləşən bu məhkəmə fəaliyyətə başladığı gündən bəri böyük ümidlər yaratsa da, tez-tez müəyyən tənqidlərin də hədəfinə çevrilir. Dünyanın bəzi nəhəng güclərinin bu məhkəmənin yurisdiksiyasını tam tanımaması qlobal ədalət tərəzisinin bəzən birtərəfli işləməsi ilə bağlı suallar doğursa da, son illərdə baş verən proseslər beynəlxalq hüququn artıq təkcə dövlətləri deyil, cinayət törədən fərdləri də birbaşa hədəf aldığını göstərir. Bu isə o deməkdir ki, tarix qarşısında heç kim törətdiyi əmələ görə məsuliyyətdən qaçmaq gücündə deyil.
17 iyul Beynəlxalq Ədalət Günü bizə bir daha xatırladır ki, dünyada sülhün və firavanlığın yeganə təminatı güclünün hüququ deyil, hüququn mütləq gücüdür.