Xarıbülbülün rəmzi mənası və tarixin dumanlı səhifələri

Azərbaycan xalqı üçün sadəcə bir bitki deyil, bütöv bir coğrafiyanın, həsrətin, qələbənin və qürurun canlı simvolu olan xarıbülbül hər zaman diqqət mərkəzindədir.

Faktum.az  Şuşanın rəmzi sayılan, bu gün isə bütün dünyada Azərbaycanın Zəfər nişanəsi kimi tanınan sirli çiçək haqqında tarixin dumanlı səhifələrində gizlənən, az bilinən elmi və tarixi faktları təqdim edir.

Mədəniyyətimizdə xarıbülbülün yaranışı ilə bağlı ən məşhur tarixi rəvayət Qarabağ xanlığının rəhbəri İbrahimxəlil xanın qızı, sənət hamisi və şairə Ağabəyim ağanın adı ilə bağlıdır. Qacarlar şahı Fətəli şaha ərə verilərək Tehrana aparılan Ağabəyim ağa vətən həsrəti ilə qovrulduğu üçün şah onun daxili nisgilini azaltmaq məqsədilə Tehranda möhtəşəm bir “Vətən bağı” saldırtır. Şuşadan gətirilən bütün ağaclar, bitkilər və çiçəklər bu bağda kök atsa da, təkcə xarıbülbül yad torpaqda bitmir, solur. Ağabəyim ağanın dillər əzbəri olan “Vətən bağı al-əlvandır, yox içində xarıbülbül“ misraları məhz bu tarixi hadisədən və çiçəyin azadlıq, vətən mühiti tələb edən xarakterindən doğur.

Ancaq bu zərif çiçəyin arxasında gizlənən elmi faktlar onun rəmzi mənasını daha da dərindən anlamağa kömək edir. Botanika elmində “Ophrys caucasica“ adlanan bu bitki Səhləbkimilər ailəsinə aiddir və onun xarici görünüşü təbiətin ən böyük möcüzələrindən biridir. Çiçəyin forması sanki bir gülün üzərinə qonmuş bülbülü və onun köksünə sancılmış xarı (tikanı) xatırladır. Bioloqlar bu formanın təsadüfi olmadığını, bitkinin tozlanmaq üçün xüsusi bir təkamül keçirdiyini və bu unikal görünüş sayəsində müəyyən növ həşəratları özünə cəlb etdiyini sübut ediblər. Ən maraqlısı isə odur ki, xarıbülbül yalnız xüsusi torpaq və mikroiqlim şəraitində, dəniz səviyyəsindən yüksək dağlıq zonada – məhz Şuşa yaylasının təbii mühitində öz formulasını tam qoruya bilir.

2020-ci ilin 44 günlük Vətən Müharibəsindən sonra isə xarıbülbül simvolizmində tarixi bir transformasiya baş verdi. Əgər əvvəllər bu çiçək bizim üçün itirilmiş torpaqların, Şuşanın və didərgin düşmüş soydaşlarımızın kədərli həsrət rəmzi idisə, bu gün o, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün, şəhidlərimizin əziz xatirəsinin və milli dirçəlişimizin qürurverici simvoludur. Dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan soydaşlarımız və əcnəbilər artıq bu çiçəyi bədii kompozisiyalarda, rəsmi loqolarda məhz qələbə və sülh müjdəçisi kimi qəbul edirlər.

Faktum.az olaraq vurğulayırıq ki, tarixin dumanlı səhifələrindən gələn bu zərif qəhrəman öz torpağına qovuşmaqla əbədi azadlığını elan etdi və mədəniyyətimizin silinməz möhürünə çevrildi.