Tarixin ən böyük sirri: İskəndəriyyə Kitabxanasının yanması və bəşəriyyətin itirdiyi 1000 il

Faktum.az xəbər verir ki, antik dünyanın ən möhtəşəm elm və mədəniyyət ocağı sayılan İskəndəriyyə Kitabxanası yalnız papirus rulonlarının saxlanıldığı bina deyil, bəşər təfəkkürünün pik nöqtəsi idi.

E.ə. III əsrdə Misirdə Ptolemeylər sülaləsi tərəfindən əsası qoyulan bu elm məbədinin əsas məqsədi dünyada yazılmış bütün bilikləri bir dam altında toplamaq idi. İskəndəriyyə limanına yanaşan hər bir gəmidəki əlyazmalar müsadirə edilir, sürəti çıxarıldıqdan sonra əsli kitabxanada saxlanılırdı. Müasir tədqiqatçıların ehtimallarına görə, burada 400 mindən 700 minə qədər unikal papirus rulonu toplanmışdı.

Lakin bu möhtəşəm elm xəzinəsinin məhv olması bəşəriyyət tarixinin ən qaranlıq və müəmmalı səhifələrindən biridir. Kitabxananın yanması ilə bağlı vahid bir tarixi fakt yoxdur; məsuliyyət müxtəlif dövrlərə və tarixi şəxsiyyətlərə yüklənir. E.ə. 48-ci ildə Yuliy Sezarın İskəndəriyyə mühasirəsi zamanı dənizdəki gəmiləri yandırması nəticəsində alovun limana və kitabxananın bir hissəsinə keçdiyi bildirilir. Daha sonra bütpərəstliklə mübarizə aparan Roma imperatoru Feodosinin fərmanları və IV-VII əsrlərdəki dini qarşıdurmalar bu unikal elm mərkəzinin pillə-pillə sıradan çıxmasına gətirib çıxardı.

Astrofizik Karl Saqan da daxil olmaqla, bir çox müasir alimlərin fikrincə, İskəndəriyyə Kitabxanasının yox edilməsi bəşər sivilizasiyasını ən azı 1000 il geriyə saldı. Əgər Aristarxın Yerin Günəş ətrafında fırlanması haqqında ilk nəzəriyyələri, Eratosfenin Yerin çevrəsini dəqiqliklə hesablaması, Hero tərəfindən qurulan ilk buxar mühərrikinin cizgiləri və tibb sahəsindəki minlərlə unikal kəşf alovlara təslim olmasaydı, kosmik tədqiqatlar və elmi-texniki tərəqqi orta əsrlərin qaranlığında boğulmaz, əsrlər əvvəl reallaşardı. İskəndəriyyənin külə dönən papirusları bəşəriyyətə verilən ən ağır tarixi dərsdir: Bilik qorunmadıqda, sivilizasiya çökməyə məhkumdur.