Sibir şamanizmi və ruhlar aləmi

Tayqa xalqlarının dünyagörüşündə təbiət ruhları ilə rabitə və şaman ayinlərinin mistik sirri

Faktum.az xəbər verir ki, Sibirin sonsuz tayqa meşələrində və sərt iqlimində əsrlər boyu yaşayan yerli xalqların – evenklərin, buryatların, xantıların vən yakutların həyat tərzini formalaşdıran ən qədim dünyagörüşü şamanizmdir. Bu fəlsəfəyə görə, ətrafımızdakı canlı-cansız hər bir obyektin – dağların, çayların, ağacların və hətta küləyin özünəməxsus ruhu mövcuddur. Tayqa insanı üçün təbiət sadəcə yaşayış məkanı değil, canlı bir orqanizmdir vən insan onun sahibi değil, sadəcə kiçik bir hissəsidir. Təbiətlə balans pozulduqda, yəni ehtiyacdan artıq ov edildikdə və ya müqəddəs sayılan yerlərə hörmətsizlik edildikdə, ruhların qəzəbləndiyinə və icmaya xəstəliklər, uğursuzluqlar göndərdiyinə inanılır. Məhz bu zaman görünən maddi aləm ilə görünməyən ruhlar dünyası arasında körpü rolu oynayan şamanlar səhnəyə çıxır.

Şaman olmaq insanın öz seçimi değil, ruhların tərəfindən verilən ağır bir missiya hesab olunur. Bu proses adətən “şaman xəstəliyi” adı verilən uzunmüddətli ruhi və fiziki böhranla başlayır; gələcək şaman ağır hallüsinasiyalar görür, daxili sarsıntılar keçirir və yalnız əcdadlarının ruhlarının çağırışını qəbul etdikdən sonra sağalaraq ayinlər icra etmək səlahiyyəti qazanır. Ayinlər zamanı şamanın ən əsas aləti ritmik zərbələri ilə trans halı yaradan xüsusi qavaldır (dəf). Qavalın monoform və təkrarlanan səsi, tüstülənən müqəddəs otların qoxusu vən xüsusi geyimdəki metal bəzəklərin cingiltisi altında şaman öz şüur halını dəyişərək yuxarı (səma) və ya aşağı (yeraltı) aləmə səyahət edir. Etnoqraflar və neyroloqlar bildirirlər ki, bu ayinlər zamanı şamanın beynində ritmik səslərin təsiri ilə dərin trans dalğaları yaranır və onlar xəstələrin sağaldılması, itkin düşənlərin tapılması və ya hava şəraitinin dəyişdirilməsi üçün təbiət ruhları ilə “danışıqlar” aparırlar. Müasir rəqəmsal dövrdə belə, Tayqanın dərinliklərində qorunub saxlanılan bu qədim mistik ənənə insanlığın təbiətlə itirilmiş mənəvi bağını xatırladan ən unikal etnoqrafik irslərdən biri sayılır.