Səssiz Epidemıya: Xroniki yuxusuzluq insan bədənində nəyi məhv edir?

Faktum.az xəbər verir ki, müasir dövrün sürətli ritmi və fasiləsiz rəqəmsal axını insan orqanizminin ən təməl ehtiyaclarından birini – keyfiyyətli yuxunu arxa plana keçirib. Alimlər xroniki yuxusuzluğu XXI əsrin “səssiz epidemiyası” adlandırırlar. Çünki az və keyfiyyətsiz yuxu sadəcə səhərlər yorğun oyanmaq deyil, orqanizmin daxili sistemlərinin mərhələli şəkildə sıradan çıxması deməkdir.

Neyro-bioloji araşdırmalar göstərir ki, insan yatarkən beynimizdə qlimfatik sistem adlanan unikal bir təmizləmə mexanizmi işə düşür. Gün ərzində beyin hüceyrələrində toplanan zərərli zülallar, xüsusilə Altsheymer xəstəliyinə səbəb olan amiloid lövhələri məhz dərin yuxu fazasında yuyularaq təmizlənir. Yuxusuz qaldıqda isə beyin bu “tullantıları” xaric edə bilmir, nəticədə diqqətsizlik, yaddaş zəifliyi və uzunmüddətli dövrdə neyrodegenerativ xəstəliklərin riski dəfələrlə artır.

Problem sadəcə beyinlə mahdudlaşmır. Yuxusuzluq immun sisteminin qoruyucu zülalları olan sitokinlərin hasilatını kəskin azaldır, bu da orqanizmi infeksiyalara qarşı müdafiəsiz qoyur. Eyni zamanda, gecə saatlarında telefon və kompyuter ekranlarından yayılan mavi işıq brain pituiter vəzi tərəfindən melatonin (yuxu hormonu) ifrazını tamamilə bloklayır. Nəticədə maddələr mübadiləsi pozulur, qanda kortizol (stress hormonu) yüksəlir, bu isə ürək-damar xəstəliklərinə və tez çəki almaya zəmin yaradır.