İnformasiya Zibilliyi
Hər Gün Yüzlərlə Xəbər Arasında Psixi Sağlamlığı Necə Qorumaq Olar?
Faktum.az xəbər verir ki, rəqəmsal texnologiyaların həyatımızın hər anını əhatə etdiyi müasir dövrdə insan beyni tarixdə heç vaxt olmadığı qədər nəhəng informasiya axınına məruz qalır. Səhər gözümüzü açdığımız andan gecə yatana qədər bildirişlər, sosial media lentləri, təcili xəbər başlıqları və sosial şəbəkə alqoritmləri diqqətimizi cəlb etmək üçün amansız bir mübarizə aparır. Lakin bu tükənməz xəbər selinin keyfiyyəti hər zaman miqdarına cavab vermir; nəticədə cəmiyyət ciddi bir təhlükə ilə – informasiya zibilliyi və onun yaratdığı mənəvi-psixoloji fəsadlarla üz-üzə qalır.
İnformasiya zibilliyi sadəcə lazımsız və ya yalan məlumatların çoxluğu deyil. Bu, həm də insanın həzm edə biləcəyindən qat-qat artıq, tez-tez sensasiyalı, mənfi və təşviş doğuran xəbərlərin hər tərəfdən şüurumuza hücum etməsidir. Psixoloqlar və neyro-elm mütəxəssisləri bildirirlər ki, beynimiz bu qədər intensiv və xaotik məlumat axınını emal etmək üçün təkamül etməyib. Nəticədə insanda xroniki gərginlik, diqqət dağınıqlığı, qərar qəbul etməkdə çətinlik və ən əsası, davamlı bir təşviş (anfasiyət) hissi formalaşır. Xüsusilə “doomscrolling” – sosial mediada fasiləsiz olaraq pis xəbərləri oxumaq vərdişi — müasir insanın psixi sağlamlığını səssizcə aşındırır.
Bəs bu rəqəmsal xaosun içində zehnimizi və psixi tarazlığımızı necə qoruya bilərik?
İlk növbədə, rəqəmsal gigiyenanı gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevirməliyik. Bədənimizin sağlamlığı üçün qidalanmamıza diqqət etdiyimiz kimi, ruhumuzun və zəkamızın sağlamlığı üçün də “məlumat pəhrizi” tətbiq etmək mütləqdir. Bu, hər yoldan keçən xəbər mənbəyini izləməkdən imtina etmək, yalnız etibarlı, peşəkar və yoxlanılmış platformalara üstünlük vermək deməkdir. Güclü media savadlılığı formalaşdırmaq, oxuduğumuz hər sensasiyalı başlığa emosional reaksiya vermədən öncə onun məntiqini və mənbəyini sorgulamaq psixi müdafiə xəttimizin təməlini təşkil edir.
İkinci vacib addım şüurlu şəkildə rəqəmsal detoks fasilələri təyin etməkdir. Günün müəyyən saatlarında – xüsusilə səhər oyandıqdan sonra ilk bir saatda və gecə yatmazdan əvvəl – telefon və ekranlardan uzaq durmaq beynin özünü bərpa etməsinə imkan verir. Bildirişlərin söndürülməsi, sosial mediyada keçirilən vaxta məhdudiyyət qoyulması və real həyatla – təbiətlə, kitablarla, canlı insani münasibətlərlə təmasın artırılması zehnin aşırı yüklənməsinin qarşısını alır.
Nəticə etibarilə, informasiya əsrində yaşamaq bizdən böyük rəqəmsal iradə tələb edir. Unutmamalıyıq ki, diqqətimiz müasir dünyanın ən dəyərli resursudur və onu lazımsız xəbər zibilliyinə xərcləmək psixi rifahımızı təhlükəyə atmaqdır. İnformasiya axınını idarə etməyi öyrənmək rəqəmsal dünyada sərbəst və sağlam insan qalmağın yeganə yoludur.