Ölümsüz meduza: Qocalmağı dayandırıb sıfırdan yenidən doğulan yeganə canlı
Faktum.az xəbər verir ki, təbiətin və təkamülün bəşəriyyətə meydan oxuyan ən böyük tapmacalarından biri — rəsmi elmdə Turritopsis dohrnii adlanan və bioloji olaraq ölümsüzlüyü kəşf edən yeganə canlı növü olan xüsusi meduzanın heyrətamiz həyat dövrü biologiya dünyasını alt-üst etməkdədir. Normal şəraitdə dünyadakı bütün canlılar doğulur, böyüyür, qocalır və qaçılmaz olaraq ölürsə, bu mikroskopik dəniz canlısı qocalma prosesini tərsinə çevirərək bioloji olaraq “gəncləşmək” və özünü sıfırdan yenidən yaratmaq bacarığına sahibdir.
Bu ölümsüzlük mexanizminin əsasında hüceyrə biologiyasında transdiferensiasiya (transdifferentiation) adlanan nadir və qeyri-adi bir proses dayanır; belə ki, meduza qocalıq, fiziki zədə, aclıq və ya kəskin stresslə üzləşdiyi an ölümə təslim olmaq əvəzinə özünü qoruma ssenarisini işə salır. O, okeanın dibinə enərək əvvəlcə qollarını bədəninə çəkir, hüceyrə strukturunu tamamilə əridərək bir növ embrion (polip) formasına, yəni öz həyatının ilk körpəlik mərhələsinə geri qayıdır. Bu inanılmaz çevrilmə zamanı yetkin bir orqanizmə aid ixtisaslaşmış hüceyrələr tamamilə başqa bir hüceyrə növünə transfer olunaraq cavanlaşır və bu polip koloniyasından bir müddət sonra genetik olaraq tamamilə eyni, lakin bioloji cəhətdən tam gənc yüzlərlə yeni meduza doğulur.
Faktum.az xəbər verir ki, nəzəri olaraq bu proses sonsuz sayda təkrarlana bilər və bu səbəbdən Turritopsis dohrnii dəniz yırtıcıları tərəfindən yeyilmədiyi və ya kəskin yoluxucu xəstəliyə tutulmadığı müddətcə qocalaraq heç vaxt ölmür, bioloji zamanı manipulyasiya edərək əbədi yaşayır. Hazırda dünya genetikləri və tibb mütəxəssisləri bu canlının DNT strukturunu, xüsusilə hüceyrələrin regenerasiya (özünübərpa) və yaşlanmanı dayandırma genlərini laboratoriya şəraitində addım-addım koda köçürməyə çalışırlar. Elm adamları inanırlar ki, ölümsüz meduzanın genetik kodundakı bu gizli transdiferensiasiya şifrələrinin tam çözülməsi, gələcəkdə insan tibbində xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi, zədələnmiş orqanların toxuma səviyyəsində bərpası və bəşəriyyətin ən böyük arzusu olan qocalmanın qarşısının alınmasında inqilabi bir tibbi dönüş nöqtəsi yarada bilər.