Kriogenika: Gələcəkdə dirilmək ümidi ilə bədənlərini donduran milyarderlər

Faktum.az  xəbər verir ki, elmi-fantastik filmlərin ən populyar mövzularından biri olan, lakin bu gün ABŞ və Rusiyadakı xüsusi laboratoriyalarda real olaraq tətbiq edilən krionika (və ya kriogenika) — yəni insan bədəninin ölümündən dərhal sonra gələcəkdə tibbin inkişafı sayəsində yenidən dirildilmək ümidi ilə dondurulması texnologiyası dünya elminin və zənginlərin ən böyük qumarına çevrilib. Bir çox insanın sadəcə tibbi bir dəlilik və ya zənginlərin pullarını boşa xərclədiyi bir fırıldaqçılıq hesab etdiyi bu proses əslində hüceyrə biologiyası, fizika və kimya qanunlarına əsaslanan, hüceyrə səviyyəsində zamanı dayandırmağı hədəfləyən çox mürəkkəb bir dondurma əməliyyatıdır.

Krionika şirkətləri insanı qanuni olaraq (ürəyi dayandıqdan dərhal sonra) ölü eləf etdikdən bir neçə dəqiqə ərzində bədəni xüsusi buz vannalarına yerləşdirir və beyin hüceyrələrinin oksigensizlikdən ölməsinin qarşısını almaq üçün süni qan dövranı aparatını işə salırlar. Bu prosesin ən kritik və elmi məqamı “vitrifikasiya” (şüşələşmə) mərhələsidir; belə ki, bədəndəki qan tamamilə boşaldılır və yerinə “krioprotektor” adlanan tibbi antifriz (donmanın qarşısını alan kimyəvi maye) vurulur, çünki bədəndəki su birbaşa dondurularsa, buz kristalları hüceyrə divarlarını bıçaq kimi kəsib parçalayar. Bu maye sayəsində bədən buz bağlamır, mənfi 196 dərəcə maye azotda molekulyar səviyyədə donaraq şüşəvari bərk bir formaya keçir və hüceyrə səviyyəsində bioloji zaman tamamilə dayanır.

Hazırda dünyada yüzlərlə milyarder və varlı şəxs, o cümlədən tanınmış elm adamları yüz minlərlə dollar ödəyərək ölüm anından sonra bədənlərinin (və ya sadəcə beyinlərinin) bu maye azot dolu metal çənlərdə (düvarlarda) əbədi saxlanması üçün müqavilələr bağlayıblar. Onların məqsədi sadədir: 100 və ya 200 il sonra tibb elmi xərçəng, qocalıq və digər ölümcül xəstəliklərin çarəsini tapanda, həmçinin nanotexnologiya dondurulmuş hüceyrələri zədələmədən isidib bərpa edə biləndə yenidən həyata qayıtmaq. Lakin müasir tibb dünyası və bioetika mütəxəssisləri bu prosesə olduqca skeptik yanaşırlar; çünki beyni zədələmədən dondurmaq mümkün olsa belə, milyardlarla neyron və sinapsdan ibarət olan insan yaddaşını və şüurunu yenidən “yükləməyin” və ya canlandırmağın elmi olaraq mümkün olub-olmayacağı tamamilə məlum deyil. Neyroloqlar xəbərdar edir ki, kriogenika hazırda tibbi bir reallıqdan daha çox, ölüm qorxusuna qalib gəlmək istəyən insanların gələcəyin texnologiyasına etdiyi çox baha başa gələn və heç bir zəmanəti olmayan nevroloji bir inam sınağıdır.