Ay metalının mistik gücü: Qurdadam və Gümüş əfsanəsinin mənşəyi

Faktum.az xəbər verir ki, müasir Hollivud kinematoqrafiyasının və qorxu ədəbiyyatının imtinaedilməz qaydalarından biri gümüşün qurdadamları (likantrop) məhv edən yeganə silah olmasıdır. Lakin tarixi və folklor mənbələri göstərir ki, orta əsrlərin əsl qurdadam əfsanələrində gümüş zəifliyi anlayışı demək olar ki, mövcud olmayıb; bu mif bir neçə fərqli tarixi təbəqənin, əlkimya simvolizminin və populyar mədəniyyətin birləşməsi nəticəsində formalaşıb.

Gümüşün şər qüvvələrə qarşı müqəddəs zireh sayılması antik dövrdən gələn alkimya və astroloji inanclara dayanır. Alkimyada gümüş birbaşa Ay və ilahə Diana (Selena) ilə əlaqələndirilirdi. Ayın təmizliyini, işığını və saflığını simvolizə edən bu metalın, gecənin və qaranlığın bədheybətlərini “müqəddəs təmizliklə” yandırıb yox etdiyinə inanılırdı.

Folklor səviyyəsində gümüşün forma dəyişdirən varlıqlara tətbiqi ilk dəfə XVIII-XIX əsrlərdə Avropa rəvayətlərində görünməyə başladı. 1764–1767-ci illərdə Fransada dəhşət saçan “Jevodan Bədheybəti”ni (Beast of Gévaudan) ovlayan Jan Şastelin (Jean Chastel) öz tüfəngini Məryəm Ana medalından əridilmiş gümüş güllə ilə doldurduğu haqqında əfsanələr yayıldı. Həmçinin Alman və İskandinav folklorunda qurdadama çevrilən cadugərləri vurmaq üçün adi güllənin təsir etmədiyi, paltarlardan qopardılmış gümüş düymələrdən istifadə olunduğu iddia edilirdi.

Bu mifologiyanı qlobal standarta çevirən və yaddaşlara həkk edən isə 1941-ci ildə ekranlara çıxan kinematoqrafiya incisi – Universal Pictures-in “Qurd adam” (The Wolf Man) filmi oldu. Ssenari müəllifi Kurt Siodmak (Curt Siodmak) qədim folklor elementlərini və alkimya simvolizmini sintez edərək gümüşü qurdadamın yeganə zəif nöqtəsi kimi standartlaşdırdı. Məhz bu filmdən sonra “gümüş güllə” ifadəsi təkcə fantastik qorxu janrının deyil, müasir dildə də çətin problemlərin “sehirli və qəti həlli” mənasına gələn məşhur bir idiomuna çevrildi.