Kainatın sükutu və Böyük Sükut: Fermi Paradoksu

Əgər yadplanetlilər varsa, onlar haradadır?

Faktum.az xəbər verir ki, 1950-ci ildə məşhur fizik Enriko Fermi kolleqaları ilə nahar edərkən kainatın miqyası və ehtimallar haqqında konuşarkən gözlənilmədən sadə, lakin bütün elmi aləmi ləngidən bir sual verdi: “Bütün dunya haradadır?”. Məhz bu sualdan doğan Fermi Paradoksu, kainatın yaşının çoxluq, milyardlarla qalaktika və trilyonlarla yaşayışa yararlı planet ehtimalı ilə bu günə qədər hər hansı bir yadplanetli sivilizasiyasına dair heç bir sübutun tapılmaması arasındakı dərin ziddiyyəti ifadə edir. Kainatın yaşı təxminən 13.8 milyard ildir və təkcə bizim Samanyolu qalaktikamızda 100 milyarddan çox ulduz və onların ətrafında fırlanan sayısız planet var. Astronomik və riyazi hesablamalara əsasən, hətta planetlərin çox kiçik bir faizində şüurlu həyat inkişaf etsəydi belə, milyonlarla il ərzində həmin sivilizasiyalar kosmik səyahət texnologiyasını tapan, qalaktikanı məskunlaşdıran və ya ən azından kainata radio siqnalları yayan bir səviyyəyə çatmalı idilər. Lakin elm adamlarının onilliklər boyu kosmosu dinləməsinə baxmayaraq, qarşılaşdığımız yeganə şey dəhşətli bir “Böyük Sükut”dur.

Elm adamları və filosoflar Fermi Paradoksunu izah etmək üçün bir neçə maraqlı nəzəriyyə və fərziyyə irəli sürürlər. Bunlardan biri olan “Böyük Filtr” nəzəriyyəsinə görə, həyatın yaranması və texnoloji sivilizasiyaya çevrilməsi yolunda keçilməsi demək olar ki, imkansız olan bir və ya bir neçə təbii yaxud texnoloji maneə var; əgər bu filtr arxamızdadırsa biz çox şanslıyıq, yox əgər qabağımızdadırsa bütün sivilizasiyalar bu mərhələyə çatanda özünü məhv edir. Digər bir fərziyyə olan “Zoopark” nəzəriyyəsi iddia edir ki, inkişaf etmiş yadplanetli sivilizasiyalar var, lakin onlar bizi qəsdən müşahidə altında saxlayır və inkişafımıza mane olmamaq üçün varlıqlarını bizdən gizlədirlər. Eyni zamanda, kainatın nəhəngliyi səbəbindən məsafə və zaman baryeri də əsas amil ola bilər; siqnalların bizə çatması yüz minlərlə il tələb edir və sivilizasiyaların yaşama müddəti kosmik zaman miqyasında çox qısa olduğu üçün onlar bir-birilə zaman baxımından üst-üstə düşmürlər. Son olaraq, yadplanetlilərin bizdən tamamilə fərqli, bizim hələ kəşf etmədiyimiz fizika qanunları və ya kommunikasiya vasitələri ilə ünsiyyət qurması ehtimalı da mövcuddur.

Fermi Paradoksu insanlığa kainatdakı yerini və məsuliyyətini xatırladan ən mühüm elmi sualdır. Bu paradoks iki bərabər dərəcədə sarsıdıcı ehtimalı qarşımıza qoyur: Ya biz kainatda tamamilə təkik və bu nəhəng qaranlıqda yeganə şüurlu həyatıq, ya da kainat digər varlıqlarla doludur və biz hələ ki, qapını açmağın yolunu tapmamışıq.