Qum dənizinin altındakı cənnət: Saxara nə vaxtsa meşəlik olubmu?

Faktum.az xəbər verir ki, bu gün dünyanın ən böyük və quru isti səhrası kimi tanıdığımız Saxara, cəmi 5.000 — 11.000 il əvvəl (Paleolit və Neolit dövrlərində) bərəkətli torpaqları, geniş gölləri, çaylarıvə gur meşələri olan yamyaşıl bir cənnət idi. İqlimşünaslar və geoloqlar tərəfindən “Afrika Yaşıl Dövrü” (African Humid Period) adlandırılan bu mərhələdə Saxaranın mənzərəsi indiki Amazon cəngəlliklərini və ya Afrika savannalarını xatırladırdı.

Arxeoloji qazıntılar və peyk çəkilişləri sübut edir ki, həmin dövrdə Saxara ərazisində müasir Xəzər dənizi böyüklüyündə Meqatşad gölü var idi. Bu bərəkətli torpaqlarda fillər, zürafələr, kərgədanlar, timsahlar və hippopotamlar yaşayır, insan tayfaları isə balıqçılıq, ovçuluq və ilk heyvandarlıqla məşğul olurdular. Səhranın ortasındakı Tassili n’Ajjer qayalıqlarında tapılan minlərlə qədim divar rəsmi bu yaşıl keçmişin və zəngin ekosistemin canlı şahididir.

Bu möhtəşəm dəyişikliyin əsas səbəbi Yerin fırlanma oxunun meyl bucağının dəyişməsi (Milankoviç dövrü) idi. Yerin günəşə nəzərən mövqeyi dəyişdikcə Musson yağışları şimala doğru sürüşmüş və Saxaranı bol yağışla təmin etmişdi. Lakin təxminən 5.000 il əvvəl Yerin oxunun təkrar dəyişməsi ilə yağışlar cənuba çəkildi, bitki örtüyü yox oldu və zəncirvari quraqlıq prosesi nəticəsində yaşıl cənnət sürətlə bu gün gördüyümüz nəhəng qum dənizinə çevrildi. Alimlərin hesablamalarına görə, Yerin təbii orbital dövriyyəsinə əsasən, təxminən 15.000-20.000 il sonra Saxara yenidən yamyaşıl bir məskənə çevrilə bilər.