1518-ci ilin Rəqs vəbası

Faktum.az xəbər verir ki, sənədləşdirilmiş tarix boyu baş vermiş ən qəribə, qorxulu və izahı çətin olan kütləvi hadisələrdən biri — 1518-ci ilin yayında indiki Fransanın Strasburq şəhərində (o vaxtkı Müqəddəs Roma İmperiyası) meydana gələn və yüzlərlə insanın həyatını itirməsinə səbəb olan məşhur “Rəqs vəbası” (Dancing Plague) fenomenidir. İlk baxışdan mistik bir nağıla və ya uydurma əfsanəyə bənzəyən bu qeyri-adi hadisə, əslində dövrün rəsmi şəhər qeydləri, həkim hesabatları və kilsə sənədləri tərəfindən tam təfərrüatı ilə qeydə alınmış tarixi bir reallıqdır.

Hər şey 1518-ci ilin iyul ayında, Frau Troffea adlı bir qadının Strasburqun dar küçələrindən birinə çıxaraq heç bir musiqi olmadan, qəflətən və ehtirasla rəqs etməyə başlaması ilə start götürüb. Qadın fiziki yorğunluqdan huşunu itirib yerə yıxılana qədər saatlarca rəqs edib, ayılan kimi isə yenidən bu qəribə hərəkətlərinə davam edib. Bir neçə gün ərzində onun bu anlaşılan olmayan vəziyyətinə daha 34 nəfər qoşulub. Avqust ayının ortalarına gəldikdə isə şəhər küçələrində hər gün dayanmadan, trans halında rəqs edən insanların sayı 400 nəfərə çatıb.

Nəzarətdən çıxan bu kütləvi çılğınlıq qarşısında çarəsiz qalan dövrün həkimləri və şəhər rəhbərliyi daha böyük bir səhvə yol verərək, bu vəziyyəti “bədəndəki qanın həddindən artıq istiləşməsi” kimi diaqnozlaşdırıb və xəstələrin rəqs edib qurtardıqdan sonra sağalacağını düşünərək küçələrdə taxta səhnələr qurdurub, peşəkar musiqiçilər muzdla tutublar.

Rəqs edənlərin sayı daha da artıb, günlərlə ac-susuz, fasiləsiz tullanan insanların çoxu ürək tutması, insult, bədənin susuzlaşması və fiziki tükənmə səbəbindən küçələrdəcə can verməyə başlayıb; ən pik dövrdə gündə təxminən 15 nəfər bu şəkildə ölüb. Müasir elm dünyası, xüsusilə psixiatrlar və toksikoloqlar bu dəhşətli isteriyanın arxasında iki əsas elmi fərziyyənin dayandığını bildirirlər:

Çovdar mahmızı zəhərlənməsi (Erqotizm): Birinci fərziyyəyə görə, həmin dövrdə rütubətli çovdar çörəklərində yaranan xüsusi bir göbələk növü (Claviceps purpurea) əhali tərəfindən istehlak edilib. Bu göbələyin tərkibindəki kimyəvi maddələr müasir LSD narkotik vasitəsinin tərkibinə çox yaxın olan erqotamin ehtiva edir. Bu maddə insanda kəskin əzələ qıcolmalarına, güclü halüsinasiyalara və psixotik tutmalara yol açaraq onları idarəolunmaz hərəkətlərə vadar edə bilər.

Kütləvi psixogen xəstəlik (Kütləvi isteriya): İkinci və ən güclü fərziyyə isə kəskin sosial stressin yaratdığı kütləvi psixozdur. 1518-ci ildə Strasburq əhalisi kəskin aclıq, çiçək və frengi epidemiyaları, eləcə də ağır vergilər səbəbindən dərin depressiya və çarəsizlik içində yaşayırdı. Bu dözülməz stress və dini inanclar (o dövrdə rəqs vəbasının Müqəddəs Vitin lənəti olduğuna inanılırdı) birləşərək insan beynində güclü bir kütləvi isteriya reaksiyası oyadıb və bir nəfərin başlatdığı nevrotik rəqs zəncirvari şəkildə bütün şəhərə yayılıb.