Roanoke koloniyası və “Croatoan” şifrəsinin arxasındakı həqiqətlər
Faktum.az xəbər verir ki, Şimali Amerikanın mənimsənilməsi tarixində ən böyük və həll olunmamış müəmmalardan biri 1590-cı ildə Şimali Karolina sahllərində yerləşən Roanoke adasında baş verib. İngiltərənin Yeni Dünyada ilk daimi məskəni sayılan Roanoke koloniyasının 115 nəfərlik sakini – kişi, qadın və uşaqlar izsiz-tozsuz yoxa çıxaraq arxalarında yalnız bir sözlük şifrəli iz qoyublar: “CROATOAN”.
1587-ci ildə Con Uaytın rəhbərliyi ilə adaya yerləşən ingilis məskunlar tezliklə ərzaq çatışmazlığı və yerli hindilərlə gərginliklə qarşılaşdılar. Koloniya qubernatoru Con Uayt kömək və əlavə ehtiyatlar gətirmək üçün İngiltərəyə qayıtmalı oldu. Lakin İngiltərə ilə İspaniya arasında başlayan müharibə ucbatından onun geri dönməsi tam üç il gecikdi. 1590-cı ilin avqustunda nəhayət adaya addım atan Uaytın qarşılaşdığı mənzərə heyrətamiz idi. Koloniya tamamilə boşalmışdı; evlər sökülmüş, əşyalar tərk edilmiş, lakin hücum, mübarizə və ya zorakılıq izi tapılmamışdı.
Gedişindən əvvəl Uayt koloniyalılara tapşırmışdı ki, əgər məskəni təcili tərk etməli olsalar, gedəcəkləri yerin adını ağaca və ya dirəyə həkk etsinlər; təhlükə və ya hücum altında olarlarsa, yazının üzərinə Maltas xaçı qoysunlar. Uayt istehkamın girişindəki taxta sütun üzərində böyük hərflərlə cızılmış “CROATOAN” sözünü və yaxınlıqdakı ağacda “CRO” hərflərini tapdı. Xaç işarəsi isə yox idi. Bu, koloniyanın zorakılıqla məhv edilmədiyini, planlı şəkildə köçdüyünü göstərirdi.
“Croatoan” sözü heç də mistik bir lənət və ya naməlum parolla bağlı deyil. Bu, Roanoke adasından cənubda yerləşən qonşu adanın (hazırkı Hatteras adası) və orada yaşayan dostluq münasibətində olan hindi qəbiləsinin adı idi. Lakin əlverişsiz hava şəraiti və fırtınalar səbəbindən Con Uayt həmin adaya gedib axtarış apara bilmədi və İngiltərəyə qayıtmağa məcbur oldu.
Müasir arxeoloqlar və tarixçilərin gəldiyi ən elmi izah odur ki, üç il boyunca İngiltərədən gəmi gözləyən, aclıq və xəstəlikdən əziyyət çəkən koloniyalılar kiçik qruplara bölünərək yerli yerli amerikalı qəbilələrə (Croatoan və digər yerli tayfalara) pənah aparıblar. Onlar yerli əhali ilə qaynayıb-qarışmış, Onların həyat tərzini mənimsəmişlər. Sonrakı əsrlərdə bölgədə yaşayan hindilərin arasında açıq rəngli gözlərə, avropoid cizgilərə və ingilis dilinə bənzər sözlərə rast gəlinməsi bu nəzəriyyəni tamamilə dəstəkləyir.
Buna baxmayaraq, bir neçə il ərzində 100-dən çox insanın heç bir yazılı sənəd saxlamadan tamamilə udulması Roanoke koloniyasını Amerikanın ən klassik “itkin koloniya” sirri kimi tarixdə saxlamaqdadır.