Marsın təkindəki gizli həyat izləri
Qırmızı planetin dərinliklərində tapılan maye su ehtiyatlarının elmi təhlili
Faktum.az xəbər verir ki, uzun illər boyu quraq, soyuq və cansız səhra kimi qəbul edilən Mars planeti ilə bağlı aparılan son geofiziki və astrobioloji tədqiqatlar elm dünyasında yeni bir dönüş nöqtəsi yaratmışdır. Planetin səthində milyardlarla il əvvəl mövcud olmuş çayların, göllərin və okeanların qurumasından sonra bu nəhəng su kütləsinin hara yox olması sualı alimləri daim düşündürürdü. NASA-nın “InSight” missiyası çərçivəsində toplanan seysmik məlumatların dərindən təhlili göstərir ki, Marsın suyunun böyük bir hissəsi kosmosa buxarlanmamış, əksinə planetin qabığının dərinliklərinə sızaraq nəhəng yeraltı maye su rezervuarları formalaşdırmışdır.
Seysmik dalğaların Marsın daxili qatlarından keçmə sürətini ölçən mütəxəssislər səthdən təxminən 11,5 ilə 20 kilometr dərinlikdə yerləşən çatlı maqmatik süxurların maye su ilə dolu olduğunu müəyyən etmişlər. Hesablamalara görə, bu dərinlikdə toplanan maye suyun həcmi o qədər böyükdür ki, əgər bütün bu su Marsın səthinə çıxarılsaydı, planeti təxminən 1-2 kilometr dərinliyində qlobal bir okeanla örtməyə kifayət edərdi. Bu kəşf Qırmızı planetin geoloji təkamülünü və iqlim tarixini yenidən yazmağa imkan verən mühüm elmi dəlil hesab olunur.
Astrobioloqlar üçün bu yeraltı su qatlarının mövcudluğu Marsda mikrobial həyatın hələ də davam edə biləcəyi ehtimalını gücləndirir. Planetin səthi öldürücü kosmik radiasiyaya, ekstremal soyuğa və aşağı atmosfer təzyiqinə məruz qalsa da, yerin kilometrlərlə dərinliyindəki bu qapalı mühit həm radiasiyadan tam qorunur, həm də planetin daxili istiliyi hesabına suyun maye halda qalması üçün lazımi temperatura malikdir. Yerdəki dərin yeraltı süxurlarda və okean dibindəki hidrotermal mənbələrdə günəş işığı olmadan kimyəvi reaksiyalar hesabına yaşayan ekstremofil mikroorqanizmlərin mövcudluğu Marsın dərinliklərində də oxşar bioloji sistemlərin yaşaya biləcəyini istisna etmir.
Bununla yanaşı, bu nəhəng su ehtiyatlarının 10 kilometrdən çox dərinlikdə yerləşməsi gələcək insanlı Mars missiyaları üçün müəyyən texnoloji çətinliklər yaradır. Hazırkı texnologiyalarla hətta Yer kürəsində belə bu dərinlikdə qazıntı işləri aparmaq son dərəcə mürəkkəb proses olduğu üçün astronavtların ilk mərhələdə qütblərdəki və səthə yaxın qatlardakı buz ehtiyatlarından istifadə etməsi daha real görünür. Lakin uzunmüddətli perspektivdə dərinlikdəki bu maye su anbarlarının öyrənilməsi həm Qırmızı planetin gizli bioloji sirlərini açmaq, həm də bəşəriyyətin kosmik məskunlaşma strategiyalarını formalaşdırmaq baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Marsın dərinliklərində gizlənən bu nəhəng maye su ehtiyatları Qırmızı planetin sadəcə keçmişdə deyil, bəlkə də bu gün belə daxili qatlarında həyat potensialı daşıyan dinamik bir dünya olduğunu sübut edən ən mühüm elmi kəşflərdən biridir.