İnsan Yaddaşını Silmək və ya Bərpa Etmək Mümkün Olur

Neyrobioloqların İnqilabi Təcrübələri

Faktum.az xəbər verir ki, elmi-fantastik filmlərin əsas mövzularından biri olan insan yaddaşına birbaşa müdaxilə etmək, lazımsız və ya travmatik xatirələri silmək, yaxud itmiş yaddaşı bərpa etmək artıq reallığa çevrilməkdədir. Neyrobioloqların son illərdə apardıqları qabaqcıl təcrübələr beynin xatirələri formalaşdıran, saxlayan və xatırlayan sinaptik mexanizmlərini dəqiq şəkildə izləməyə və onlara təsir göstərməyə imkan yaradır.

Alimlər müəyyən ediblər ki, hər hansı bir xatirə beyndə sabitləşərkən (konsolidasiya prosesi) müəyyən zülal sintezi və neyron şəbəkələri vasitəsilə kodlaşdırılır; həmin xatirə hər dəfə xatırlandığı an isə qısamüddətli olaraq yenidən həssas və dəyişkən vəziyyətə qayıdır. Məhz bu “yenidən konsolidasiya” pəncərəsindən istifadə edən tədqiqatçılar laboratoriya şəraitində heyvanlar üzərində apardıqları sınaqlarda travmatik və ya qorxulu xatirələri zərərsizləşdirməyi, yaxud onların beyindəki izlərini əhəmiyyətli dərəcədə zəiflətməyi bacarıblar.

Digər tərəfdən, Alzheimer kimi neyrodegenerativ xəstəliklər səbəbindən yaddaşını itirən xəstələrdə beyinin hipokampus bölgəsinə optogenetika və işıq impulsları vasitəsilə stimulyasiya tətbiq edərək “itmiş” xatirələri yenidən üzə çıxarmaq istiqamətində ümidverici nəticələr əldə olunub. İnsanlarda hələlik ilkin mərhələdə olan və ciddi etik müzakirələrə səbəb olan bu texnologiya gələcəkdə post-travmatik стress pozuntusu (PTSD) kimi ağır psixoloji problemlərin müalicəsində və yaddaş pozğunluqlarının aradan qaldırılmasında inqilab edə bilər.