Homerdən Bu Günə: “Odisseya” Niyə Hələ Də Yaşayır?
Faktum.az xəbər verir ki, Antik Yunan ədəbiyyatının banisi Homerin bəşəriyyətə bəxş etdiyi “Odisseya” eposu təxminən 2800 il əvvəl qələmə alınsa da, müasir Roman, kino və incəsənətin ən təməl sütunlarından biri olaraq qalır. Troyan müharibəsindən sonra evinə – İtaka adasına qayıtmağa çalışan İtaka çarı Odisseyin 10 illik təhlükəli, sehrli və əzablı səyahətini təsvir edən bu monumental əsərin əsrlər keçməsinə baxmayaraq aktuallığını itirməməsinin arxasında çox dərin bəşəri səbəblər dayanır.
“Odisseya”nı ölməz edən ən böyük amil onun mahiyyətcə bəşəriyyətin ilk “Evə qayıdış” (Nostos) və “Özünü kəşf etmə” hekayəsi olmasıdır. Homerdən sonra yazılan minlərlə roman, çəkilən yüzlərlə film – Ceyms Coysun “Uliss” romanından tutmuş, Stenli Kubrikin “2001: Kosmik Odisseya” filminə və ya müasir kino personajlarının səyahətlərinə qədər – hamısı köklərini bu eposdan alır. İnsanın naməlum dünyalara səyahət etməsi, sınaqlarla üzləşməsi və sonda öz mənşəyinə, evinə dönmə arzusu universal bir arxetipdir.
Digər tərəfdən, Odissey obrazı antik dövrün fiziki gücə söykənən klassik qəhrəmanlarından (məsələn, Axillestən) kəskin şəkildə fərqlənir. Odissey yalnız qılıncı ilə deyil, ilk növbədə zəkası, hiyləgərliyi, dözümlülüyü və mühitə uyğunlaşma bacarığı ilə qalib gəlir. Kirke, Kalipso, birgözlü kiklop Polifem və Sirenlər kimi fövqəltəbii təhlükələrlə qarşılaşarkən o, sadəcə bədən gücünü deyil, insan ağlının sərhədlərini sınayır. Bu da Odisseyi tarixin ilk “müasir insan” obrazına çevirir.
Əsərin digər mühüm tərəfi isə gözləməyin, vəfadarlığın və ailə dəyərlərinin tərənnümüdür. İtakada 20 il boyunca həyat yoldaşını sadiq bir şəkildə gözləyən Penelopa və atasını axtaran Telemak obrazları eposa dərin emosional qat qatır. Homere görə, nə qədər bərzi-bəzəkli, ölməzlik və zövq vəd edən adalar (Kalipsonun adası kimi) olsa da, insanın öz doğma evi və sevdikləri hər şeydən üstündür.
Nəticə olaraq, “Odisseya” hələ də yaşayır, çünki hər bir insan öz həyatında bir Odisseydir. Biz hər gün öz daxili “kikloplarımızla” mübarizə aparır, “sirenlərin” aldadıcı səslərinə müqavimət göstərir və həyat adlı fırtınalı okeanda öz “İtakamızı” – hüzurumuzu və məqsədimizi axtarırıq.