Göz yaşları beyin haqqında nələri aşkar edə bilər?

Faktum.az bildirir ki, göz yaşları yalnız kədər və ya sevincin göstəricisi deyil, həm də beynimizin nevroloji sağlamlığı haqqında əvəzsiz məlumat daşıyıcısı ola bilər. Son elmi araşdırmalar göstərir ki, gələcəkdə ağır nevroloji xəstəliklərin diaqnostikası üçün cəmi bir neçə damla göz yaşı kifayət edəcək.

ACS Omega jurnalında dərc olunan yeni hesabat tibb dünyasında böyük həyəcana səbəb olub. Tədqiqatçılar hərəkət, öyrənmə, motivasiya və emosional tənzimləmədə həlledici rol oynayan dopamin neyrotransmitterini dərhal aşkarlaya bilən ucuz, elektrokimyəvi sensor hazırlayıblar.

Dopamin səviyyəsindəki kəskin dəyişikliklər – istər normadan çox aşağı, istərsə də çox yüksək olması – bir çox nevroloji və psixiatrik xəstəliklərin, xüsusilə də Parkinson xəstəliyinin əsas göstəricisidir. Hazırda dopamin səviyyəsini izləmək üçün istifadə olunan qan, sidik analizləri və ya bədənə implantasiya edilən cihazlar həm vaxt aparır, həm də ağrılı ola bilir. Göz yaşları isə bu sahədə tamamilə ağrısız, sürətli və effektiv alternativ təklif edir. Tədqiqatın aparıcı müəllifi Neftali Lenen Villarreal Carreño bildirir ki, bu sensoru inkişaf etdirməklə, əsas simptomlar başlamazdan əvvəl klinik müdaxiləyə imkan verən nevroloji xəstəliklərin ultra erkən aşkarlanmasına imkan yaratmağı hədəfləyiblər.

Alimlər bu sensoru hazırlamaq üçün olduqca yaradıcı bir üsula əl atıblar: nazik plastik təbəqənin bir hissəsi xüsusi lazer vasitəsilə elektrik keçirici qrafenə çevrilib. Cəmi bir poçt markası böyüklüyündə olan bu kiçik cihaz, göz yaşındakı dopamin molekulları qrafen səthi ilə təmasa keçən kimi dərhal elektrik siqnalı yaradır. Süni insan göz yaşı mayesi ilə aparılan laboratoriya sınaqları göstərib ki, cihaz hətta göz yaşının tərkibindəki digər qarışıq maddələrin fonunda belə dopamini heyrətamiz dəqiqliklə ölçə bilir.

Tədqiqatın həmmüəllifi Lukas Minqini Qonsalvesin sözlərinə görə, hazırladıqları sensor normaldan xeyli aşağı və ya üç dəfəyə qədər yüksək olan dopamin konsentrasiyalarını aşkar etmək gücünə malikdir. Bu imkan dopamin səviyyəsinin ilkin azalmasını erkən mərhələdə müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da vaxtında terapevtik müdaxilə üçün çox vacibdir. Bu uğurlu sınaqlar gələcəkdə real insan göz yaşları üzərində aparılacaq klinik tədqiqatlara geniş yol açır. Alimlərin son hədəfi isə ev şəraitində belə asanlıqla istifadə edilə bilən, smartfonlarla inteqrasiya olunmuş portativ nevroloji test cihazları yaratmaqdır. Görünən odur ki, yaxın gələcəkdə nevroloji sağlamlığımızı qorumaq və ağır xəstəliklərin qarşısını öncədən almaq üçün sadəcə bir damla göz yaşı yetərli olacaq.