Beyni ələ keçirən mikroskopik qatil

Meşənin qaranlığında “Zombi” qarışqaların tükürpədici intihar ssenarisi

Faktum.az-ın bioloji-ekoloji araşdırmasına görə, tropik meşələrin dərinliklərində yaşayan və Ophiocordyceps unilateralis adlanan parazit göbələk növünün qarışqaların bədəninə daxil olaraq onların mərkəzi sinir sistemini tamamilə nəzarətə götürməsi və onları proqramlaşdırılmış bir ölümə sürükləməsi təbiətin ən qorxulu və heyrətamiz hadisələrindən biridir. Bu bioloji proses elmdə “zombi qarışqalar” fenomeni kimi tanınır.

Göbələyin mikroskopik sporları qarışqanın xarici qabığına toxunduqda onu deşərək bədənin daxilinə sızır. Parazit qarışqanın bədənində böyüdükcə onun hərəkət və davranış funksiyalarını idarə edən kimyəvi maddələr ifraz etməyə başlayır. Ən dəhşətli məqam isə odur ki, yeni araşdırmalara görə, göbələk qarışqanın beynini fiziki olaraq məhv etmir; o, sadəcə qarışqanın əzələ toxumalarını əhatə edərək bir kukla ustası kimi heyvanın bədənini öz istəyinə uyğun hərəkət etdirir.

Göbələk özünün çoxalması və sporlarını yayması üçün ideal mikroiqlimi (müəyyən rütubət və temperaturu) yaxşı bilir. O, qarışqanı məhz belə bir yerə – yerdən təxminən 25 santimetr hündürlükdə olan bir yarpağın altına tərəf getməyə məcbur edir. Həmin nöqtəyə çatdıqda, parazit qarışqaya yarpağın ana damarını ölümcül şəkildə dişləməsini əmr edir. Bu, qarışqanın son hərəkəti olur – çənə əzələləri kilidlənir və o, yarpaqda asılı vəziyyətdə ölür. Bundan sonra göbələk qarışqanın daxili orqanlarını yeyərək qidalanır və bir neçə gün ərzində canlının başından bayıra doğru öz gövdəsini böyüdür. Həmin gövdədən tökülən yeni sporlar isə aşağıda gəzişən digər qarışqaların üzərinə yağaraq bu dəhşətli dövranı sonsuza qədər davam etdirir.