Blokçeyn və mərkəzsizləşmə: Kriptoqrafik təhlükəsizlik mexanizmi

Faktum.az xəbər verir ki, müasir rəqəmsal iqtisadiyyatın və kibertəhlükəsizliyin fundamental sütunlarından biri olan blokçeyn (blockchain), məlumatların mərkəzi bir serverə ehtiyac duyulmadan mərkəzsizləşdirilmiş (decentralized) şəbəkə üzərində təhlükəsiz saxlanılmasını və ötürülməsini təmin edən paylanmış jurnal (distributed ledger) texnologiyasıdır.

Bu sistemin iş prinsipi riyazi və kriptoqrafik mexanizmlərə dayanır: hər bir blok daxilində müəyyən əməliyyat məlumatlarını, zaman damğasını (timestamp) və özündən əvvəlki blokun kriptoqrafik həş (hash) kodunu saxlayır. Kriptoqrafiyada istifadə olunan SHA-256 kimi birtərəfli həş funksiyaları vasitəsilə zəncirdəki hər bir blok əvvəlki bloka qırılmaz tellərlə bağlanır. Şəbəkədəki hər bir iştirakçı (düyün/node) bütün zəncirin tam nüsxəsinə malik olduğu üçün hər hansı bir bloka kənardan müdaxilə etmək və ya məlumatı dəyişdirmək cəhdi riyazi olaraq qeyri-mümkündür; çünki bir blokdakı kiçik dəyişiklik belə onun həş kodunu tamamilə dəyişir və bütün zəncirin etibarsız sayılmasına gətirib çıxarır.

Əməliyyatların doğrulanması isə Konsensus Alqoritmləri (Proof of Work və ya Proof of Stake) vasitəsilə həyata keçirilir. Vasitəçiləri və mərkəzi nəzarət orqanlarını aradan qaldıran bu texnologiya yalnız kriptovalyutalarda deyil, bankçılıq, tədarük zəncirinin idarə edilməsi, əqli mülkiyyət və rəqəmsal səsvermə sistemlərində şəffaflığı və immutable (dəyişdirilə bilməz) təhlükəsizliyi təmin edir.