Məkan-zamanda nəzəri keçid: Eynshteyn-Rosen körpüsü (Qurd dəlikləri)

Faktum.az xəbər verir ki, nəzəri fizika və kosmologiyanın ən həyəcanverici mövzularından biri olan “Eynshteyn-Rosen körpüsü” (və ya qurd dəliyi – wormhole), məkan və zamanın bükülərək kainatın iki uzaq nöqtəsi arasında qısayol keçidi yaratması hipotezidir.

Bu nəzəriyyə ilk dəfə 1935-ci ildə Albert Eynshteyn və onun köməkçisi Natan Rosen tərəfindən Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinin riyazi tənlikləri əsasında irəli sürülmüşdür. Riyazi modellərə görə, yüksək kütləvi cazibə sahəsi məkan-zaman toxumasını o qədər güclü bükür ki, bir tərəfdə “qara dəlik”, digər tərəfdə isə maddəni kənara tullayan nəzəri “ağ dəlik” yaranır və bu iki obyekt bir-biri ilə mənfi enerjili tunel vasitəsilə birləşir.

Belə bir keçid işıq illərlə uzuq olan qalaktikalararası məsafələri və ya müxtəlif zaman kəsiklərini anidən qət etməyə imkan verə bilər. Lakin müasir kvant fizikası göstərir ki, real dünyada qurd dəliklərinin mövcudluğu və ya onların daxilindən fiziki obyektlərin keçməsi son dərəcə qeyri-stabildir; bu tunellərin çökməməsi və açıq qalması üçün hələlik tam kəşf edilməmiş “ekzotik maddə”yə (mənfi kütlə və təzyiqə malik enerjiyə) ehtiyac var. Astrofiziklər qurd dəliklərini hələlik yalnız riyazi model kimi dəyərləndirsələr də, onlar kainatın və kvant mexanikasının dərinliklərini anlamaqda vacib açar sayılır.