Müdriklik və yenidən doğuluş rəmzi: Şərq mifologiyasının əfsanəvi Simurq quşu

Faktum.az xəbər verir ki, Şərq ədəbiyyatında, fəlsəfəsində və mifologiyasında xüsusi yer tutan Simurq quşu (Zümrüdü Ənqə) əsrlər boyu müdriklik, mənəvi ucalıq, kamillik və yenidən doğuluşun ən möhtəşəm simvolu hesab olunur. Qədim fars mifologiyasında “Senmurv”, ərəb folklordunda “Ənqə”, türk dastanlarında isə “Zümrüdü Ənqə” kimi tanınan bu mistik varlıq, əfsanələrə görə, Qaf dağının zirvəsində, həyat ağacının budaqlarında məskən salır və bütün dünyəvi biliklərə vaqifdir. Ömrünün sonuna çatdıqda özünü alovlar içində yandıraraq öz külündən yenidən doğulan bu əfsanəvi quş, fənalıqdan sonra baqiliyə – mənəvi dirçəlişə çatmağın ən parlaq alleqoriyasıdır.

Simurq quşu anlayışının təsəvvüf və klassik Şərq ədəbiyyatındakı fəlsəfi zirvəsi isə böyük sufi şair Fəridəddin Əttarın “Məntiqut-teyr” (“Quşların dili“) əsəri ilə fəth edilib. Əsərdə dünyadakı bütün quşlar özlərinə padşah seçmək üçün Simurqu tapmaq ümidi ilə çətin və təhlükəli yola çıxırlar. Yolda xudbinlik, qorxu, tamah və gərəksiz arzulardan ibarət olan yeddi vadini (Axtarış, Eşq, Mərifət, İstiğna, Tövhid, Heyrət və Fəna vadilərini) keçərkən quşların böyük əksəriyyəti tələf olur. Qaf dağına yalnız 30 quş çata bilir və onlar burada anlamağa başlayırlar ki, “Si-murq” fars dilində elə “Otuz quş” deməkdir. Şair bu dahi metafora ilə çatdırır ki, arzulanan ilahi həqiqət və kamil hökmdar kənarda deyil, insanın öz daxilində, keçdiyi sınaqlarda və mənəvi təkamülündə gizlənib.

Firdovsinin “Şahnamə” dastanında Rüstəmin atasını böyüdən müqəddəs hamidən tutmuş Nizami Gəncəvinin və İmadəddin Nəsiminin hikmətli misralarınadək geniş yer alan Simurq motivi, bu gün də ədəbiyyatda və incəsənətdə çətinliklərdən zəfərlə çıxmağın, külündən yenidən doğularaq daha güclü ayağa qalxmağın tükənməz ilham mənbəyi kimi yaşayır.