Kainatın qaranlıq və buzlu sonu: Böyük Dondurucu (Big Freeze) və Istilik Ölümü ssenarisi
Faktum.az xəbər verir ki, müasir astrofizika və kosmologiyanın ən fundamental suallarından biri kainatın necə yaranması ilə yanaşı, onun necə məhv olacağıdır. Albert Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsi, Habbl qanunu və qaranlıq enerjinin kəşfi göstərir ki, kainatımız dayanmadan genişlənir. Astrofiziklərin böyük əksəriyyətinin qəbul etdiyi ən ehtimallı sonluq ssenarisi isə “Böyük Dondurucu” (Big Freeze) və ya “Kainatın İstilik Ölümü” (Heat Death) adlanır.
Termodinamikanın ikinci qanununa (entropiyanın davamlı artması prinsipinə) əsaslanan bu ssenariyə görə, kainatın genişlənməsi sürətləndikcə qalaktikalar bir-birindən inanılmaz dərəcədə uzaqlaşacaq. Milyardlarla il ərzində kosmik fəzada yeni ulduzların yaranması üçün lazımi qaz və toz buludları tükənəcək.
Müasir kosmologiyaya görə, Böyük Dondurucu prosesi bir neçə mərhələdə baş verəcək:
Stellar Dövrün Sonu (Təxminən 100 trilyon il sonra): Bütün mövcud ulduzlar öz yanacağını (hidrogen və helium) yandıraraq tədricən sönəcək. Qırmızı cırtdanlar, ağ cırtdanlar, neytron ulduzları və qara dəliklər geridə qalacaq. Göy üzü tamamilə qaranlığa bürünəcək.
Qara Dəliklər Dövrü: Bütün ulduz qalıqları və maddələr nəhəng qara dəliklər tərəfindən udulacaq. Kainatda yalnız qara dəliklər və zərrəciklər qalacaq.
Hoking Şüalanması və Hər Şeyin Yox Olması (Təxminən $10^{100}$ il sonra): Stiven Hokingin nəzəriyyəsinə görə, qara dəliklər də sonsuz deyil; onlar çox yavaş sürətlə “Hoking şüalanması” buraxaraq buxarlanacaq və nəhayət tamamilə yoxa çıxacaqlar.
Mütləq Sıfır və Maksimal Entropiya: Qara dəliklər də yoxa çıxdıqdan sonra kainatda yalnız çox aşağı enerjili fotonlar və neytrinolar qalacaq. Bütün kainat boyunca istilik bərabər paylanacaq, termodinamik tarazlıq yaranacaq və temperatur mütləq sıfır dərəcəyə (0 Kelvin və ya -273.15°C) yaxınlaşacaq. Heç bir enerji mübadiləsi, hərəkət və ya iş görmək mümkün olmayacaq — bu, kainatın tam və əbədi sükutudur.
Kainatın Böyük Dondurucu ilə bitməsi, onun Böyük Sıçrayış (Big Crunch) kimi təzədən sıxılmayacağını, əksinə qaranlıq enerjinin təsiri ilə sonsuza qədər genişlənərək soyuyacağını göstərir. Bu, bəşəriyyət üçün çox uzaq bir gələcək olsa da, fizikada maddənin və zamanın son həddini anlamaq baxımından ən möhtəşəm elmi nəzəriyyələrdən biridir.