100 illik ömrün coğrafiyası: “Mavi Zonalar”ın insanı qocaltmayan 9 gizli düsturu
Faktum.az tibbin, texnologiyanın və sonsuz gənclik axtarışlarının pik həddə çatdığı müasir dövrdə, xüsusi laboratoriyalara ehtiyac duymadan insanların ən çox 100 ildən çox yaşadığı və qocalıq xəstəliklərinə demək olar ki, yoluxmadığı gizli bölgələri – “Mavi Zonalar”ı (Blue Zones) araşdırıb. Tədqiqatçı Den Büttner tərəfindən kəşf edilən bu coğrafiyalar dünyanın fərqli nöqtələrində yerləşir: İtaliyanın Sardinya adası, Yaponiyanın Okinava arxipelaqı, Yunanıstanın Ikariya adası, Kosta-Rikanın Nikoya yarımadası və ABŞ-ın Kaliforniya ştatındakı Loma Linda icması. Bu beş fərqli mədəniyyətin insanlarını birləşdirən ortaq sirlər genetikadan daha çox, onların gündəlik həyat tərzində gizlənib.
Aparılan mikroskopik araşdırmalar göstərir ki, “Mavi Zonalar”da yaşayan yüzillik insanların uzunömürlülük formulu idman zallarından deyil, təbii hərəkətlilikdən keçir; onlar gün ərzində xüsusi məşq etmir, sadəcə dik yamaclarda yeriyir, bağçılıqla məşğul olur və hər işi öz əlləri ilə görürlər. Bu bölgələrin ikinci və bəlkə də ən böyük sirri qidalanma fəlsəfəsidir; onların rasionunun 95%-ni tamamilə bitki mənşəli qidalar – paxlalılar, göyərti, qoz-fındıq və tam taxıllı məhsullar təşkil edir, ət isə ayda cəmi bir neçə dəfə kiçik porsiyalarla istehlak olunur. Okinavalıların tətbiq etdiyi və mədənin yalnız 80%-i dolduqda yeməyi dayandırmağı əmr edən “Hara Hachi Bu” qaydası isə bədəni daimi toksiki yüklənmədən və artıq çəkidən qoruyan əsas qaladır.
Lakin uzunömürlülük sadəcə mədə ilə məhdudlaşmır; bu insanların tamamilə fərqli bir psixoloji və sosioloji immuniteti var. Onların hər səhər yataqdan durmaq üçün bir səbəbi, yəni yaponların dediyi kimi “İkiqai”si (həyat qayəsi) mövcuddur. “Mavi Zonalar”da stress tamamilə qəbul edilmir, çünki xroniki stress bədəndəki iltihablanmanı alovlandıran bir nömrəli düşməndir; onlar günün ortasında yatmaqla (Sardinya və İkariyada siesta) və ya dualarla bu gərginliyi neytrallaşdırırlar. Ən əsası isə, bu coğrafiyalarda qocalar təcrid olunmur, tam əksinə, ailənin mərkəzində saxlanılır və sosial mühitə daxil edilirlər. Güclü icma bağları, ailəyə sadiqlik və real (rəqəmsal olmayan) dostluq münasibətləri insan ömrünü orta hesabla 4-7 il uzadır. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, uzun və sağlam yaşamaq üçün bahalı dərmanlara və ya cavanlıq eliksirlərinə ehtiyac yokdur; sadəcə süfrəmizdən işlənmiş qidaları çıxarmaq, hərəkəti artırmaq və həyatı yaxınlarımızla paylaşmaq bəs edir.