Səhnədən İrsə: Azərbaycan Teatrının Qadın Pionersiyaları Və Mədəni İnqilab
Faktum.az xəbər verir ki, XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan cəmiyyətində hökm sürən sərt patriarxal qadağalara, dini-feodal stereotiplərə və ictimai-sosial təzyiqlərə baxmayaraq, milli teatr səhnəsinə çıxmağı bacaran qadın aktrisalar əsl mədəni inqilaba imza atmışlar. Qəmər Salamova, Gövhər Qazıyeva, Xurşid Qacar və digər milli teatr pionerləri öz həyatlarını riskə ataraq səhnəyə qədəm qoymuş, Azərbaycan qadınının cəmiyyətdəki yerini və azadlıq mübarizəsini sənət vasitəsilə nümayiş etdirmişlər.
Həmin dövrdə müsəlman Şərqində qadının səhnəyə çıxması, açıq şəkildə tamaşaç qarşısına inamla durması böyük bir tabunun qırılması demək idi. İlk azərbaycanlı aktrisalar cəmiyyətin qınağına, təqiblərinə və hədələrinə boyun əyməyərək teatrı yalnız əyləncə vasitəsi deyil, maariflənmə və mübarizə tribuna kimi seçdilər. Onların hər biri səhnədə canlandırdıqları obrazlarla Azərbaycan qadınının intellektual, iradəli və azad ruhlu simasını formalaşdırdılar.
Qadınların incəsənətdə təmsil olunması milli teatr məktəbinin inkişafında və bütövlükdə cəmiyyətin maariflənməsində həlledici rol oynadı. Teatr o dövrdə maarifçi ziyalıların (Həsən bəy Zərdabi, Nəriman Nərimanov, Üzeyir Hacıbəyov və b.) ideyalarının xalqa çatdırılmasında əsas vasitə idi. Səhnədə qadın rollarının kişilər tərəfindən oynanılması adətinin aradan qaldırılması tamaşaların bədii təsir gücünü artırmaqla yanaşı, cəmiyyətin mənəvi şüurunu silkələdi, qadın hüquqları uğrunda mübarizəyə güclü təkan verdi.
Bu gün milli teatrımızın təməlində dayanan qadın pionerlərin keçdiyi çətin və şərəfli yol sadəcə teatr tarixi deyil, həm də xalqımızın azadlıq və mədəniyyət salnaməsinin ayrılmaz hissəsidir. Onların fədakarlığı sayəsində Azərbaycan qadını sənət aləmində öz sözünü dedi və milli oyanış prosesinin öncüllərindən birinə çevrildi.