Turing testi: Maşınların insan kimi düşünmə qabiliyyətinin ölçülməsi

Faktum.az xəbər verir ki, süni intellektin ən klassik və mübahisəli anlayışlarından biri olan Turing testi, 1950-ci ildə ingilis riyaziyyatçısı və kompüter elmlərinin banisi Alan Turing tərəfindən təklif edilmişdir. O, “Maşınlar düşünə bilərmi?” sualını daha konkret və yoxlanıla bilən “Maşınlar insan kimi davrana bilərmi?” sualı ilə əvəz etmişdir.

Testin mahiyyəti “Təqlid oyunu”na dayanır: qapalı otaqda oturan bir insan (müşahidəçi) klaviatura və monitor vasitəsilə digər iki otaqla yazışır. Bu otaqların birində insan, digərində isə kompüter proqramı (süni intellekt) yerləşir. Hər üç iştirakçı bir-birini görmür və səslərini eşitmir. Əgər müşahidəçi uzunmüddətli və sərbəst söhbətdən sonra hansı otaqda maşın, hansı otaqda insan olduğunu müəyyən edə bilmirsə, proqram Turing testindən keçmiş hesab olunur və “insan kimi düşünmə” qabiliyyətinə malik olduğu qəbul edilir.

Bu test yalnız nitqin qrammatik düzgünlüyünü deyil, eyni zamanda yumoru, yaradıcılığı, emosional zəkanı, ümumi dünyagörüşünü və ən əsası, qeyri-müəyyənliklərə adekvat reaksiya verməyi ölçür. Müasir dövrdə Turing testinin ruhu çat-botlarda və böyük dil modellərində (LLM) yaşasa da, o, intellektin tam deyil, yalnız davranış aspektini qiymətləndirdiyi üçün tənqid olunur.