Tibetdə ölümə münasibət niyə Qərbdəkindən tamamilə fərqlidir?

Faktum.az xəbər verir ki, mənşəyini Tibet Buddizminin (Lamayizm) dərin fəlsəfəsindən alan Tibet mədəniyyətində ölüm anlayışı, Qərb cəmiyyətlərindəki kimi qorxu, hüzn və ya hər şeyin sonu olaraq deyil, şüurun bir haldan başqa bir hala keçidi kimi qəbul edilir. Qərb fəlsəfəsində ölüm əksər hallarda həyatın gözlənilməz kəsintisi və matəm səbəbi sayıldığı halda, Tibet xalqı üçün bu, həyatın təbii zəncirvari halqası və ruhun yeni bir təcrübəyə qədəm qoyduğu mühüm bir imkandır.

Bu fundamental fərqin mərkəzində Buddizmin reinkarnasiya (yenidən doğulma), karma və “samsara” (əbədi dövriyyə) təlimləri dayanır. Tibetlilər inanırlar ki, bədən sadəcə ruhun bu dünyada istifadə etdiyi müvəqqəti bir libasdır və ölüm zamanı bu libas soyunulur. Müqəddəs “Tibet Ölüm Kitabı” (Bardo Thodol) bəşəriyyətə ölümdən sonrakı Bardo (keçid) dövründə şüuru necə idarə etməyi və azadlığa (Nirvana) çatmağı öyrədən bir bələdçidir. Bu səbəbdən Tibetdə ölüm anı dəhşət deyil, yüksək diqqət və mənəvi hazırlıq tələb edən müqəddəs bir ritual kimi qarşılanır; lama adlanan din xadimləri vəfat edən şəxsin yanında dualar oxuyaraq onun şüuruna doğru yolu göstərməyə çalışırlar.

İki mədəniyyət arasındakı fərq özünü ən bariz şəkildə dəfn rituallarında biruzə verir. Resursların məhdud olduğu və torpağın dondurucu soyuqlar səbəbindən qazılmasının imkansız olduğu Tibet dağlarında əsrlər boyu “Səma dəfni” (Jhator) ritualı icra edilir. Bu ritualda vəfat etmiş insanın cəsədi təbiətə və quşlara (kərkəslərə) təqdim olunur. Qərbdə dəbdəbəli tabutlar və qəbirdaşları ilə bədəni saxlamağa cəhd göstərildiyi halda, Tibetdə cəsədin quşlara yem edilməsi həm bədənin müvəqqətiliyini dərk etmək, həm də həyatın son anında belə başqa canlılara fayda vermək (ali xeyriyyəçilik) kimi dəyərləndirilir. Bu fəlsəfə Tibet insanına ölümü bir qorxu elementi kimi deyil, həyatın ayrılmaz müəllimi kimi qəbul etməyə imkan verir.