Təbiətin sərinləşdirici möcüzəsi
Nanənin elmi mahiyyəti, faydaları və istifadə incəlikləri
Faktum.az xəbər verir ki, Azərbaycan cəmiyyətində və dünya təbabətində ən çox istifadə olunan, kəskin xoş ətri və sərinləşdirici dadı ilə seçilən bitkilərdən biri nanədir (Mentha). Botanikada nanəkimilər fəsiləsinə aid edilən bu bitki, əsrlər boyu həm kulinarik dəyəri, həm də zəngin kimyəvi tərkibinə görə müalicəvi vasitə kimi yüksək qiymətləndirilir. Tərkibindəki əsas biologik aktiv maddə olan mentol, nanəyə xarakterik sərinlik hissini verməklə yanaşı, farmakologiya, kosmetologiya və qida sənayesinin əvəzolunmaz komponentlərindən birinə çevrilmişdir.
Fitoterapevt və botaniklərin tədqiqatlarına görə, nanənin orqanizmə çoxşaxəli müsbət təsirləri mövcuddur. Tərkibindəki mentol həzm sisteminin əzələlərini rahatladaraq mədə spazmlarını, köpü, gərginliyi və ürəkbulanmanı sürətlə aradan qaldırır. Tənəffüs yollarını açmaq, iltihabəleyhinə və antiseptik təsir göstərmək baxımından soyuqdəymə və qrip zamanı əvəzsizdir. Eyni zamanda, nanənin ətri mərkəzi sinir sisteminə müsbət təsir göstərərək xroniki stresi, gərginlik baş ağrılarını azaldır, konsentrasiyanı və zehni fəallığı artırır. Ağız boşluğu gigiyenasında bakteriyaların çoxalmasının qarşısını alır vən təbii təravət bəxş edir.
Lakin hər bir müalicəvi bitki kimi, nanənin də normadan artıq və ya müəyyən hallarda yanlış istifadəsi mənfi fəsadlara yol aça bilər. Nanə həzm traktının aşağı sfinkterini rahatlatdığı üçün xroniki mədə qanı hissiyyatı (qastroezofageal reflüks) olan insanlarda mədə turşusunun qida borusuna qayıtmasını artıraraq göynəməni kəskinləşdirə bilər. Aşırı konsentratlaşdırılmış nanə efir yağları uşaqlarda tənəffüs yollarının spazmına səbəb ola biləcəyi üçün ehtiyatla tətbiq olunmalıdır. Həmçinin aşağı qan təzyiqindən (hipotoniya) əziyyət çəkən şəxslərdə həddindən artıq nanə çayı qəbulu təzyiqin daha da düşməsinə gətirib çıxara bilər.
Nanədən maksimum fayda almaq üçün onu təzə halda salatlara, dovğa və ya qatıq xörəklərinə əlavə etmək, 1 çay qaşığı qurudulmuş yarpağının üzərinə qaynar su tökərək 5–8 dəqiqə dəmləməklə sakitləşdirici çay hazırlamaq mümkündür. Yay aylarında penetrates edən sərinləşdirici içkilərə (məsələn, limonadlara) təzə nanə yarpaqları qatmaq isə orqanizmin su-duz balansını tənzimləməyə kömək edir.