Təbiətin insana verdiyi “supergüc”: Dəniz qaraçıları Bacadolar və onların genetik sirri
Faktum.az xəbər verir ki, Cənub-Şərqi Asiyanın – Filippin, İndoneziya və Malayziya sularında yerləşən mərcan dənizlərində bəşəriyyətin ən təsirli və canlı genetik uyğunlaşma nümunəsi ömür sürür. Bacadolar (və ya Badjao) kimi tanınan bu dəniz köçəriləri həyatlarının 80%-dən çoxunu qayıqlarda və ya su üzərindəki dirəklər üstündə tikilmiş daxmalarda keçirirlər. Onlar üçün okean sadəcə yaşayış mühiti deyil, doğulduqları, böyüdükləri və həyatlarını tamamladıqları doğma evləridir.
Bacadoların ən heyrətamiz xüsusiyyəti dənizin 60 metrdən çox dərinliyinə heç bir oksigen balonu, hidrokostyum və ya müasir avadanlıq olmadan, sadəcə əl istehsalı taxta eynəklər və nizələrlə dalmalarıdır. Su altında nəfəslərini 13 dəqiqəyə qədər saxlaya bilən və günün 5 saatdan çoxunu suyun altında keçirən bu xalq alimlərin diqqətini həmişə çəkib.
Məşhur Kopenhagen Universitetinin genetoloqları tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərib ki, Bacadoların bu möcüzəvi qabiliyyəti sadəcə uzun illər aparılan təlimlərin nəticəsi deyil, minilliklər boyu davam edən təbii seçilmə nəticəsində yaranmış genetik mutasiyadır. Analizlər nəticəsində məlum olub ki:
Böyük dalaq geni (PDE10A): Bacadoların dalaq (spleen) orqanı qonşu quru xalqları ilə müqayisədə təxminən 50% daha böyükdür. Dalaq insan orqanizmində oksigenlə zəngin qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrositlərin) anbarı rolunu oynayır. Suya dalma zamanı dalaq yığılaraq ehtiyat qanı birbaşa qan dövranına vurur və təbii “oksigen balonu” effekti yaradır. Bu prosesi tənzimləyən “PDE10A” geni Bacadolarda xüsusi mutasiyaya uğrayıb.
Sualtı görmə qabiliyyəti: Bacadoların göz bəbəkləri suyun altında işığı daha yaxşı fokuslamaq üçün darala bilir ki, bu da onlara suyun dərinliyində quru ilə eyni aydınlıqda görmək imkanı verir.
Aşağı tənəffüs tezliyi və genetik dalğıc refleksi: Suya girdikdə onların ürək döyüntüləri kəskin şəkildə yavaşlayır və qan axını yalnız həyati vacib orqanlara — beyin və ürəyə yönəlir.
Bacadolar torpağa yalnız qayıq qayırmaq və ya ölülərini dəfn etmək üçün ayaq basırlar. Hətta bəzi qocalar quruda olduqları zaman “quru xəstəliyi” (sallanma və başgicəllənmə) hiss etdiklərini bildirirlər.
Lakin müasir dünyada dənizlərin çirklənməsi, qanunsuz balıqçılıq və dövlətlərin sərhəd nəzarətləri bu unikal dəniz köçərilərinin qədim həyat tərzini və genetik irsini yoxolma təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qoyur.