Sufilərin sema mərasimi: Fırlanmaq ibadətə necə çevrildi?
Faktum.az xəbər verir ki, sufizmin ən parlaq və sirli rituallarından biri olan sema mərasimi, sadəcə vizual bir estetik şou deyil, insanın fiziki dünyadan ayrılaraq İlahi sevgiyə və həqiqətə doğru etdiyi mənəvi bir səyahətdir. Məşhur sufi mütəfəkkiri və şair Mövlana Cəlaləddin Ruminin təlimlərinə və Mövləvilik təriqətinə söykənən bu ritual, əsrlər boyu musiqi, zikr və hərəkətin vəhdəti kimi insanlığın diqqətini çəkməkdədir. Bəs fiziki olaraq öz oxu ətrafında fırlanmaq aktı necə oldu ki, dərin bir ibadət və mənəvi vecddən ibarət rituallaşdı?
Sema mərasiminin fəlsəfəsi kainatın təbii nizamına dayanır. Sufi dünyagörüşünə görə, atomun nüvəsi ətrafında fırlanan elektronlardan tutmuş, qalaktikalara, planetlərə və hətta insanın bədənində dövr edən qana qədər kainatdakı varlıqların hər biri fasiləsiz fırlanma və hərəkət halındadır. Semazenin (sema edən sufi) öz oxu ətrafında dönməsi də bu ümumdünya nizamına və İlahi zikrə şüurlu şəkildə qoşulmaq deməkdir. Mərasim zamanı semazenlərin geyindiyi xüsusi geyimlər də Dərin simvolik məna daşıyır: başa qoyulan hündür papaq (Sikkə) nəfsin qəbir daşını, ağ libas (Tənnurə) nəfsin kəfənini, əynindəki qara xirqə isə dünyəvi bağları tərənnüm edir. Semazen qara xirqəni çıxarmaqla bütün dünyəvi istəklərdən imtina etdiyini, mənəvi dirilişə addım atdığını göstərir.
Mərasimin ən diqqətəlayiq məqamı semazenlərin əl və bədən hərəkətləridir. Fırlanma zamanı semazenin sağ əli göyə, sol əli isə torpağa tərəf açıq olur. Bu hərəkətin fəlsəfi mənası “Haqqdan alıb xalqa paylamaq” prinsipinə dayanır; yəni sufi Tanrıdan aldığı ilahi sevgini, lütfü və mənəvi enerjini heç bir maddi mənfəət gütmədən bütün bəşəriyyətə ötürür. Neyin yanıqlı səsi və ritmik musiqi sədaları altında sola (ürək tərəfə) doğru dönən semazenlər, hər fırlanmada ürəkləri ilə “Haqq” sözünü zikr edirlər. Dönmə hərəkəti insanın mənəvi pillələri aşaraq mənləşməni (neqativ eqonu) yox etməsini, nəhayət kamil insan səviyyəsinə yüksələrək yenidən insanlığa xidmət üçün dünyaya qayıtmasını simvolizə edir.
Müasir dövrdə YUNESKOnun Qeyri-maddi Mədəni İrs siyahısına daxil edilən sema mərasimi, sadəcə Koniya və ya İstanbuldakı mövləvixanalarda icra olunan tarixi bir ənənə deyil. O, insanın öz daxili aləminə boylanması, kainatla harmoniyaya çatması və fırlanaraq bütün maddi təəssüratlardan arınması kimi unikal bir ibadət fəlsəfəsidir.