Sovet rejiminin qəliblərini qıran ilk azərbaycanlı qadınlar
Faktum.az olaraq bu gün Azərbaycan tarixinin ən cəsur, ilkin rəhbər cığırları açan və sovet bürokratiyasının dəmir pərdələrini sındıran qəhrəman qadınlarının unudulmaz mübarizəsini işıqlandırırıq.
SSRİ dövründə xaricdən hər nə qədər “şərq qadınına azadlıq və bərabərlik” şüarları nümayiş etdirilsə də, pərdəarxasında azərbaycanlı qadınların rəhbər, strateji, elmi və mədəni sahələrə gəlməsinə qarşı gizli ideoloji maneələr, ciddi qısqanclıqlar və sərt qəliblər mövcud idi. Məhz bu çətin sistemdə Şərqin ilk qadın hərbi təyyarəçisi Leyla Məmmədbəyova cəmi 22 yaşında səmanın fəthinə çıxarkən təkcə təyyarəni deyil, həm də “qadın təyyarəçi ola bilməz” stereotipini idarə edirdi; hətta II Dünya müharibəsi zamanı onun azyaşlı uşaqları olduğu bəhanəsi ilə cəbhəyə getməsinə sovet rəhbərliyi tərəfindən rəsmən icazə verilməyəndə, o, bu maneəyə inad minlərlə gənc paraşütçü və pilot yetişdirərək qələbəyə misilsiz töhfə verdi.
Eyni dövrdə ilk azərbaycanlı qadın mühəndislərdən olan Dilşad Şərifova və ilk qadın neftçi mühəndis, həmçinin milli kinomuzun ilk aktrisalarından olan İzzət Orucova ağır sənaye sahəsində kişilərin idarə etdiyi mühitdə texniki savadları və iradələri ilə parladılar.
Dövlət idarəçiliyi və siyasət səhnəsində isə bütün təzyiqlərə rəğmən 1934-cü ildə Azərbaycan SSR Xalq Ədliyyə Komissarı və Ali Məhkəmənin sədri təyin edilən Ayna Sultanova Azərbaycan tarixinin ilk qadın naziri kimi adını tarixə yazdırdı. İncəsənət və mədəniyyət cəbhəsində də qadınlarımız böyük fədakarlıqlar göstərdilər; səhnəyə çıxması özü və ailəsi üçün ölüm təhlükəsi yaratdığı bir dövrdə bu qorxunu aşaraq SSRİ Xalq Artisti zirvəsinə ucalan ilk peşəkar qadın opera müğənnimiz Şövkət Məmmədova bunun ən böyük sübutudur.
Onların açdığı yolla irəliləyən peşəkar rəssamlıq təhsili almış ilk azərbaycanlı qadın Maral Rəhmanzadə Neft Daşlarındakı zəhməti və Azərbaycan qadınının obrazını kətan üzərində əbədiləşdirdi. Şərqin və Azərbaycanın ilk heykəltəraş qadını Zivər Məmmədova Hüseynqulu Sarabski və Əzim Əzimzadə kimi dahilərin büstlərini yonduğu zaman, Qəmər Salamzadə ilk qadın kinorejissor, Qəmər Almaszadə isə ilk peşəkar balet rəqqasəsi və SSRİ Xalq Artisti olaraq incəsənətdə inqilab etdilər.
Faktum.az vurğulayır ki, ilk qadın mütəxəssislərimiz və sənətkarlarımız Moskvadan gələn gizli təzyiqlərə, milli kimliklərinə və bəzən bəy nəsillərindən gəlmələrinə görə qarşılarına qoyulan maneələrə baxmayaraq, öz zəkaları ilə ilklərə imza atdılar.
Bu gün fəxrlə baxdığımız qadın uğurlarının arxasında məhz həmin dövrdə sovet sisteminin və mühafizəkar mühitin gizli divarlarını yıxaraq gələcək nəsillərə azad cığır açan həmin bu polad iradəli Azərbaycan qadınları dayanır.